Οι ακαδημαϊκοί από το πανεπιστήμιο του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ και του Lund στη Σουηδία, βρήκαν μία από τις αιτίες της νόσου Αλτσχάιμερ, εξετάζοντας τα σωματίδια που καταστρέφουν τα υγιή εγκεφαλικά κύτταρα και ξεκινούν την εμφάνιση της θανατηφόρας νόσου.

Η έρευνά τους έχει χαρακτηριστεί ως η «πρώτη συστηματική μέθοδος» που προσδιορίζει μία από τις βασικές αιτίες. Ο καθηγητής Michele Vendruscolo, ένας από τους επιστήμονες που διεξήγαγαν την έρευνα, δήλωσε: «Αυτή είναι η πρώτη φορά που εξετάζεται μια συστηματική μέθοδος ενάντια στους παθογόνους μικροοργανισμούς – την αιτία της νόσου του Αλτσχάιμερ. Μέχρι πρόσφατα οι επιστήμονες δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν ποια είναι η αιτία της νόσου, έτσι δεν είχαμε στόχο».

«Τα παθογόνα έχουν τώρα αναγνωριστεί ως μικρές συγκεντρώσεις πρωτεϊνών, γνωστές ως ολιγομερή και έχουμε κατορθώσει να αναπτύξουμε μια στρατηγική για να στοχεύσουμε με φάρμακα αυτά τα τοξικά σωματίδια», συμπλήρωσε ο καθηγητής.

Οι συγκεκριμένες πρωτεΐνες, όταν αναδιπλώνονται σωστά παραμένουν αποτελεσματικές και ακίνυνδες. Όταν όμως λανθάνουν, δημιουργούνται επικίνδυνες συγκεντρώσεις που ονομάζονται πλάκες, τις οποίες ο εγκέφαλος δεν μπορεί να μετατοπίσει και έτσι προκαλείται η άνοια. Η νόσος του Αλτσχάιμερ είναι μία από τις πιο κοινές μορφές άνοιας και οδηγεί στον θάνατο των νευρικών κυττάρων και στην απώλεια ιστών σε όλο τον εγκέφαλο.

Ο αριθμός των θανάτων προβλέπεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια αν δεν βρεθεί θεραπεία. Σύμφωνα με την έρευνα του Alzheimer UK, ο αριθμός των ατόμων που αναμένεται να πεθάνουν λόγω άνοιας στη Βρετανία, αναμένεται να τετραπλασιαστεί από το 2040 σε 219.409. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα και έρευνα.

Ο καθηγητής Vendruscolo πρόσθετει: «Οι έρευνες μας ως τώρα ενάντια στη νόσο έχουν καταλήξει σε κάποια φάρμακα, αλλά αυτά τα φάρμακα μπορούν μόνο να θεραπεύσουν τα συμπτώματα της νόσου του Αλτσχάιμερ, όχι τις αιτίες της εμφάνισής της και την εξέλιξή της. Έχουμε καταρτίσει την πρώτη στρατηγική για να προχωρήσουμε ενάντια στην αιτία της ασθένειας, με αποτέλεσμα να ελπίζουμε ότι θα αναπτυχθούν νέα φάρμακα».

Τα πρώτα συμπτώματα της νόσου του Alzheimer, περιλαμβάνουν την απώλεια της βραχυπρόθεσμης μνήμης, τον αποπροσανατολισμό και τις αλλαγές συμπεριφοράς και οι πάσχοντες πρέπει να επικοινωνούν με τον γιατρό που τους παρακολουθεί.

Η έρευνα ολοκληρώθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων και δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (PNAS).

Προηγούμενες μελέτες έχουν εντοπίζει σχέση αλκοόλ – νόσου Αλτσχάιμερ αλλά με αντικρουόμενα συμπεράσματα, μερικές να αποδίδουν προστατευτική επίδραση στο αλκοόλ και άλλες να το ενοχοποιούν για την εκδήλωση της νευροεκφυλιστικής πάθησης. Μια πρόσφατη έρευνα υποστήριξε ότι η κατανάλωση αλκοόλ και η επίδρασή του στο ανοσοποιητικό σύστημα και την εγκεφαλική φλεγμονή, μπορεί να είναι το «όχημα» δια του οποίου το αλκοόλ ασκεί την επιρροή του στην εκδήλωση της νόσου Αλτσχάιμερ.

Αλλά και αυτή μελέτη δεν εξέτασε ποια γονίδια επηρεάζονται από το αλκοόλ στα εγκεφαλικά κύτταρα που εμπλέκονται στην προστασία του εγκεφάλου από τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Όπως αναφέρεται σε άρθρο του επιστημονικού εντύπου  Journal of Neuroinflammation, ο Δρ Ντάγκλας Φέινστέιν, καθηγητής Αναισθησιολογίας στο Κολέγιο Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Ιλινόις στο Σικάγο μαζί με συνεργάτες του έκαναν κυτταρική μελέτη και διαπίστωσαν ότι το αλκοόλ μπορεί να εμποδίσει την εκκαθάριση του β-αμυλοειδούς από τον εγκέφαλο.

Οι επιστήμονες ήθελαν αρχικά να καθορίσουν ποια γονίδια επηρεάζονται τόσο από το αλκοόλ όσο και την αυξημένη φλεγμονή στα μικρογλοιακά κύτταρα. Πρόκειται για κύτταρα που υποστηρίζουν τους νευρώνες του εγκεφάλου και σε άλλα σημεία του σώματος. Μια εκ των λειτουργιών τους είναι να «καταβροχθίζουν» και να διασπούν τις πλάκες β-αμυλοειδούς, μια διαδικασία γνωστή με τον όρο «φαγοκυττάρωση».

Τα μικρογλοιακά κύτταρα είναι επίσης γνωστό ότι εκφράζουν υψηλά επίπεδα δεικτών φλεγμονής λόγω της χρόνιας έκθεσης τους στο αλκοόλ.

Οι ερευνητές εξέθεσαν λοιπόν μικρογλοιακά κύτταρα αρουραίων σε αλκοόλ και προ-φλεγμονώδεις χημικές ουσίες, τις κυτοκίνες, ή σε αλκοόλ και κυτοκίνες για 24 ώρες, σε εργαστηριακές συνθήκες και στη συνέχεια κατέγραψαν τυχόν αλλαγές στη γονιδιακή έκφραση. Επίσης, μελέτησαν την επίδραση της έκθεσης στο αλκοόλ στην ικανότητα του κυττάρου να «καταπίνει» το β-αμυλοειδές.

Διαπίστωσαν λοιπόν ότι η γονιδιακή έκφραση ήταν τροποποιημένη σε 312 γονίδια υπό την κατανάλωση αλκοόλ, σε 3.032 στην προφλεγμονώδη κατάσταση και 3.552 όταν συνυπήρχε αλκοόλ και προφλεγμονή.

Οι αλλαγές στη γονιδιακή έκφραση (αύξηση ή μείωση σε σύγκριση με το φυσιολογικό επίπεδο) ήταν αυξημένες από 50% έως και 72%, ενώ μερικά μόνο γονίδια εμπλέκονται τόσο στη φλεγμονή όσο και στη φαγοκυττάρωση.

«Μεταξύ αυτών των γονιδίων που ήταν τροποποιημένα πολλά εμπλέκονταν στην φαγοκυττάρωση, κάτι που παρατηρούμε για πρώτη φορά. Κι ενώ αυτές οι μελέτες έγιναν σε μεμονωμένα κύτταρα, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το αλκοόλ καθυστερεί την ικανότητα των μικρογλοίων να κρατούν καθαρό τον εγκέφαλο από το β-αμυλοειδές και μπορεί να συντελεί στην εκδήλωση της νόσου Αλτσχάιμερ», εξηγεί ο Δρ Φέινστέιν.

Να σημειωθεί πάντως ότι τα κύτταρα εκτέθηκαν σε ποσότητες αλκοόλ όμοιες με αυτές που εκτίθεται το άτομο όταν κάνει ακατάσχετη ή χρόνια κατάχρηση αλκοόλ και παρατηρήθηκε ότι η μικρογλοιακή φαγοκυττάρωση ήταν μειωμένη κατά 15% για μια ώρα μετά.

«Δεν συνεχίσαμε τη μελέτη για να δούμε αν η φαγοκυττάρωση εξασθενούσε περαιτέρω μετά από μεγαλύτερη έκθεση στο αλκοόλ, αλλά φαίνεται ότι αυτές οι αλλαγές στα μικρογλοιακά κύτταρα μπορεί να είναι συνεισφέρων παράγοντας στην εκδήλωση νόσου Αλτσχάιμερ», καταλήγει ο ερευνητής.

In.gr

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Μικέλε Βεντρουσκόλο του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό χημείας “Nature Chemistry”, ανέφεραν ότι προς το παρόν δεν είναι σαφές αν τα νέα ευρήματα αφορούν και τη χοληστερίνη που παίρνει κανείς με τη διατροφή του, καθώς η εισαγόμενη χοληστερίνη δεν μπορεί να διαπεράσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η χοληστερίνη, που είναι ένα από τα βασικά συστατικά της εξωτερικής επιφάνειας των εγκεφαλικών κυττάρων (νευρώνων), μπορεί να λειτουργήσει ως «μαγνήτης» για την προσκόλληση των μορίων της τοξικής πρωτεΐνης βήτα αμυλοειδούς. Η προσκόλληση αυτή οδηγεί σταδιακά στο σχηματισμό διάσπαρτων πλακών μέσα στον εγκέφαλο και τελικά στο θάνατο ολοένα περισσότερων εγκεφαλικών κυττάρων, με συνέπεια την απώλεια μνήμης και άλλων λειτουργιών.

Μέχρι σήμερα έχει πολλαπλώς επιβεβαιωθεί η σχέση ανάμεσα στη βήτα αμυλοειδή πρωτεΐνη και στο Αλτσχάιμερ. Όμως παραμένει ασαφές πώς και γιατί ξεκινά η συσσωμάτωση των μορίων της πρωτεΐνης και έτσι πυροδοτείται η όλη διαδικασία, από τη στιγμή που τα επίπεδα της βήτα αμυλοειδούς στον εγκέφαλο είναι πολύ χαμηλά. Η νέα μελέτη δείχνει ότι ο «ένοχος» ή τουλάχιστον ένας από τους «ενόχους» είναι η χοληστερίνη που υπάρχει φυσιολογικά στα εγκεφαλικά κύτταρα.

Η ομάδα του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα, με επικεφαλής τον Δρ Λι-Τζουν Μινγκ, παρουσίασε στοιχεία στο 255ο εθνικό συνέδριο/έκθεση της Αμερικανικής Εταιρείας Χημείας, στη Νέα Ορλεάνη, σύμφωνα με τα οποία «η βετανίνη μπορεί να λειτουργήσει ως αναστολέας σε συγκεκριμένες χημικές αντιδράσεις στον εγκέφαλο που εμπλέκονται στην εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ».

Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για το πρώτο βήμα στην προσπάθεια ενθάρρυνση της παγκόσμιας έρευνας για την αναζήτηση δομών όμοιων με τη βετανίνη που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην ανάπτυξη φαρμάκων που θα κάνουν τη ζωή των πασχόντων ευκολότερη.

Παγκοσμίως, καταβάλλεται προσπάθεια κατανόησης των αιτίων της νευροεκφυλιστικής και μη αναστρέψιμης νόσου. Μέχρι στιγμής έχει διαπιστωθεί ότι η πρωτεΐνη β-αμυλοειδές που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο, διαταράσσει την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων.

«Μέρος της βλάβης προκαλείται όταν το β-αμυλοειδές προσδένται σε μεταλλικά ιχνοστοιχεία, όπως ο σίδηρος και ο χαλκός. Τα τελευταία κάνουν τα πεπτίδια του β-αμυλοειδούς να τσαλακώνονται και να μπλέκονται μεταξύ τους, προάγοντας την εκδήλωση φλεγμονής και οξείδωσης στους νευρώνες και οδηγώντας τους τελικά στον θάνατο», εξήγησε ο Δρ Μινγκ.

Παλαιότερη μελέτη είχε δείξει ότι ο χυμός παντζαριού μπορεί να βελτιώσει τη ροή του οξυγόνου στον γηράσκοντα εγκέφαλο και πιθανόν να βελτιώσει την γνωστική λειτουργία του. Με βάση αυτό, οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα θέλησαν να δουν αν η βετανίνη μπορεί να μπλοκάρει τις επιπτώσεις του χαλκού στο β-αμυλοειδές και έτσι να προληφθεί το τσαλάκωμα των πεπτιδίων και η οξείδωση των νευρώνων.

Σε μια σειρά πειραμάτων με τη χρήση του DTBC για την καταγραφή της οξείδωσης και φασματογραφία μέτρησαν την οξειδωτική αντίδραση του όταν εκτέθηκε στο β-αμυλοειδές μόνον, όταν το β-αμυλοειδές προσδέθηκε στον χαλκό και όταν το β-αμυλοειδές που είχε προσδεθεί στον χαλκό περιείχε βετανίνη.

Μόνο του το β-αμυλοειδές προκαλούσε μικρή ή καθόλου οξείδωση στο DTBC. Αλλά όπως περίμεναν οι επιστήμονες, όταν είχε προσδεθεί στον χαλκό προκαλούσε ουσιαστική οξείδωση στο DTBC. Αλλά όταν προστέθηκε η βετανίνη στο μείγμα χαλκού-β-αμυλοειδούς τότε η οξείδωση μειώθηκε έως και κατά 90%. Αυτό σημαίνει ότι το τσαλάκωμα των πεπτιδίων είχε κατασταλεί.

«Δεν μπορούμε να πούμε ότι η βετανίνη σταματά πλήρως το τσαλάκωμα, αλλά μειώνει την οξείδωση. Και λιγοτερη οξείδωση μπορεί σε κάποιο βαθμό να εμποδίσει το τσαλάκωμα των πεπτιδίων β-αμυλοειδούς και ίσως να προληφθεί η πρόοδος της νόσου Αλτσχάιμερ», κατέληξαν οι ερευνητές.

Όπως αναφέρεραι σε σχετικό άρθρο του επιστημονικού εντύπου Proceeding of the National Academy of Science (PNAS), oι ερευνητές, με επικεφαλής τη Μαρία Παρασκευαΐδη της Σχολής Φαρμακευτικών και Βιοϊατρικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Κεντρικού Λανκασάιρ, δοκίμασαν το τεστ σε δείγματα αίματος από 347 ανθρώπους με νευροεκφυλιστικές παθήσεις (νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες), καθώς και σε 202 υγιή άτομα, ηλικίας 23 έως 90 ετών.

Διαπιστώθηκε ότι έχει ευαισθησία και εξειδίκευση έως 86% στην ανίχνευση των περιπτώσεων νόσου Αλτσχάιμερ. Η ευαισθησία αφορά την ικανότητα του τεστ να ανιχνεύει τους αληθώς θετικούς σε μια ασθένεια, ενώ η εξειδίκευση την ικανότητα του τεστ να ανιχνεύει τους αληθώς αρνητικούς, δηλαδή τους υγιείς.

Ειδικότερα για την πρόωρη ανίχνευση των περιστατικών νόσου Αλτσχάιμερ, το τεστ εμφανίζει ευαισθησία της τάξης του 80% και εξειδίκευση 74%. Επιπλέον, το τεστ μπορεί να διακρίνει (διαφορική διάγνωση) τη νόσο Αλτσχάιμερ από την άνοια που προκαλείται από τα σωμάτια Lewy, εμφανίζοντας ευαισθησία και εξειδίκευση γύρω στο 90%.

Σήμερα δεν είναι εφικτή η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση των νευροεκφυλιστικών παθήσεων. Τα υπάρχοντα τεστ είναι επεμβατικά, ακριβά και χρονοβόρα. Γι’ αυτό, αναζητούνται νέα αξιόπιστα τεστ έγκαιρης, γρήγορης, μη επεμβατικής και φθηνής διάγνωσης. Η υπό ανάπτυξη αιματολογική εξέταση αφήνει υποσχέσεις ότι μελλοντικά θα μπορούσε όχι μόνο να επιβεβαιώσει πρόωρα την παρουσία της νόσου Αλτσχάιμερ, αλλά και να διακρίνει ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές άνοιας.