Σύμφωνα με τα στοιχεία έρευνας, για τις γυναίκες, τα υψηλότερα ποσοστά κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις παρατηρούνται στη Βαλκανική χερσόνησο (πρώτη με 25,7% η Ρουμανία και δεύτερη με 24,1% η Βουλγαρία), τις χώρες της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία) και τη Νότια Ευρώπη (Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα με 21,2% και Πορτογαλία). Το 2016, για την πλειονότητα των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κίνδυνος φτώχειας για τις γυναίκες ήταν υψηλότερος σε σχέση με τους άνδρες, με τη διαφορά τους να κυμαίνεται από 0,1% (Ουγγαρία) μέχρι και 4,8% (Εσθονία). Ενώ, την ίδια χρόνια υπήρχαν τέσσερα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου το ποσοστό κινδύνου φτώχειας ήταν ελαφρώς υψηλότερο για τους άνδρες από ό,τι για τις γυναίκες: η διαφορά για την Ισπανία ανέρχεται στο 0,5%, ενώ στην Ολλανδία, τη Δανία και τη Φινλανδία το ποσοστό κινδύνου φτώχειας των ανδρών είναι κατά 0,1% υψηλότερο από το αντίστοιχο των γυναικών.

Στην Ελλάδα, τα τελευταία 2 χρόνια παρατηρείται μία ταύτιση των ποσοστών των δύο φύλων. Χαρακτηριστικά, το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τον πληθυσμό της Ελλάδας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις καταγράφεται στο 25,2%, ενώ μετά την παροχή τους μειώνεται κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας το 21,2%.

Το Παρατηρητήριο Ισότητας των Φύλων εξέτασε τον κίνδυνο φτώχειας που αντιμετωπίζουν γυναίκες κι άντρες σε Ευρώπη κι Ελλάδα λαμβάνοντας υπόψη του το φύλο, την ηλικία, τον τύπο νοικοκυριού καθώς και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, το σύνολο δηλαδή των παροχών του κράτους, από τις συντάξεις μέχρι τα κοινωνικά επιδόματα. Με αυτό τον τρόπο, προκύπτει μια πληθώρα δεικτών που σχετίζεται με το ποσοστό κινδύνου φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (περιλαμβανομένων ή όχι των συντάξεων) και μετά. Το συνολικό ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα των ατόμων σε κίνδυνο φτώχειας είναι χαμηλότερο του 60% του εθνικού διάμεσου ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος.

Στην Ελλάδα

Ειδικότερα για την Ελλάδα, μελετώντας τα ποσοστά κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις στην Ελλάδα ανά φύλο την περίοδο 2007-2017 μπορούμε να εξάγουμε ορισμένα σημαντικά συμπεράσματα.

Ο κίνδυνος φτώχειας παρουσιάζει μία μικρή μείωση μέχρι το 2009 και στη συνέχεια ακολουθεί μια αυξητική πορεία μέχρι το 2012, έτος κατά το οποίο ξεκινά η πτώση των ποσοστών σταδιακά μέχρι και το 2017 φτάνοντας σε παρόμοια ποσοστά με αυτά του 2007. Ωστόσο, εστιάζοντας στην έμφυλη διάσταση του δείκτη, χρήζει επισήμανσης το γεγονός ότι το 2013 αποτελεί τη χρονιά που το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τις γυναίκες ήταν το υψηλότερο της δεκαετίας που αποτυπώνεται, ενώ εκείνο των ανδρών είχε αρχίσει ήδη να μειώνεται.

Συμπερασματικά, τα ποσοστά που παρουσιάζονται, δεν καταδεικνύουν επίτευξη της ισότητας μεταξύ των δύο φύλων, αλλά επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών.

Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα του Παρατηρητηρίου της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων ένας ακόμη παράγοντας της έμφυλης διάστασης του φαινομένου της φτώχειας αποτελεί το γεγονός ότι οι γυναίκες αντιμετωπίζουν, επιπλέον, και την πρόκληση της ισορροπίας της προσωπικής και επαγγελματικής τους ζωής, εφόσον ακόμη και σήμερα το μέγιστο βάρος της ανατροφής των παιδιών, αλλά και της φροντίδας τυχόν αρρώστων ή ηλικιωμένων στην οικογένεια το επωμίζονται οι ίδιες.

Το 2017 ο κίνδυνος φτώχειας μετά την καταβολή των συντάξεων ανήλθε στο 24%, ενώ με την καταβολή και των κοινωνικών επιδομάτων μειώθηκε κατά 3,8 ποσοστιαίες μονάδες. Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις αποτελούν το 32,2% του συνολικού διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών της χώρας, με τις συντάξεις να αποτελούν το 85,9% αυτών, ενώ τα κοινωνικά επιδόματα το 14,1%.

Επιπλέον, τον μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας, σε ποσοστό 30,5%, αντιμετωπίζουν τα μονογονεϊκά νοικοκυριά τα οποία απαρτίζονται από γυναίκες σε ποσοστό 85%.

Συμπερασματικά και λαμβάνοντας υπόψη τα ποσοστά απασχόλησης για τα δύο φύλα και τα ποσοστά ανεργίας αντίστοιχα, ο κίνδυνος φτώχειας για τις γυναίκες είναι μεγαλύτερος σε σχέση με τους άνδρες «εξαιτίας της έμφυλης λειτουργίας της αγοράς εργασίας (μικρότερες αμοιβές, δυσκολίες στην ανέλιξη, έλλειψη κοινωνικών δομών, διατήρηση παραδοσιακών προτύπων ως υπεύθυνης για τη φροντίδα των παιδιών κλπ)».

Συγκεκριμένα, στην Ελλάδα το 2016 βρίσκονταν αντιμέτωποι με τον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού το 35,6% του πληθυσμού (3,8 εκατ. άνθρωποι), έναντι 28,1% το 2008. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό έπεσε το 2016 στο 23,4% (117,5 εκατ. άνθρωποι), κάτω από τα επίπεδα του 2008 (23,7%).

Σύμφωνα με τη Eurostat, ένας άνθρωπος βρίσκεται σε κατάσταση φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού όταν αντιμετωπίζει μία ή περισσότερες από τις παρακάτω προβληματικές καταστάσεις: Είτε θεωρείται φτωχός (δηλαδή έχει εισοδήματα μικρότερα του 60% του μέσου εθνικού εισοδήματος), είτε ζει σε κατάσταση ένδειας (δηλαδή στερείται βασικά καταναλωτικά αγαθά, ή αδυνατεί να ανταπεξέλθει σε στοιχειώδεις οικονομικές υποχρεώσεις), είτε ζει σε οικογένεια αντιμέτωπη με τον κίνδυνο της ανεργίας (δηλαδή σε οικογένεια που κανένα μέλος της δεν έχει «κανονική δουλειά»).

Ως προς την Ελλάδα, σε συνθήκες φτώχειας βρίσκεται το 21,2% του πληθυσμού, σε συνθήκες ένδειας το 22,4%, ενώ ζει σε οικογένεια αντιμέτωπη με τον κίνδυνο της ανεργίας το 17,2% του πληθυσμού. Τα αντίστοιχα μέσα ποσοστά στην ΕΕ είναι 17,3%, 7,5% και 10,4%.

Γενικότερα, σε χειρότερη κατάσταση από την Ελλάδα, αναφορικά με το ποσοστό του πληθυσμού που θεωρείται ότι βρίσκεται σε κατάσταση φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, είναι η Βουλγαρία (40,4%) και η Ρουμανία (38,8%). Στον αντίποδα (με ποσοστά μικρότερα του 20%) βρίσκονται η Τσεχία (13,3%), η Φινλανδία (16,6%), η Δανία (16,7%) και η Ολλανδία (16,8%), η Αυστρία (18%), η Σλοβακία (18,1%), η Γαλλία (18,2%), η Σουηδία (18,3%), η Σλοβενία (18,4%), η Γερμανία και το Λουξεμβούργο(19,7%),

Η μείωση του αριθμού των ατόμων που κινδυνεύουν από τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό στην ΕΕ αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Σύμφωνα με την έρευνα οικογενειακών προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ, η συνολική µηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών (αγορές) για το 2016 ανήλθε στα 5.713.151.430 ευρώ, καταγράφοντας µείωση κατά 2,5% ή 147.187.565 ευρώ σε σύγκριση µε το 2015. Η µέση µηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών για αγορές ανήλθε στα 1.392,03 ευρώ, καταγράφοντας µείωση 2% ή 28,97 ευρώ. Η µέση συνολική δαπάνη για κάθε άτοµο ανήλθε στα 538,94 ευρώ, καταγράφοντας µείωση 2% ή 11,24 ευρώ. Σε πραγματικούς όρους, η µέση µηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών µειώθηκε ακριβώς κατά το ίδιο ποσοστό (2% ή 28,97 ευρώ), λόγω της µηδενικής επίδρασης του πληθωρισμού.

O κίνδυνος φτώχειας απειλεί το 18,2% του πληθυσμού της χώρας, όταν στον υπολογισµό του δείκτη λαµβάνεται υπόψη µόνον η ισοδύναμη δαπάνη µε τρόπο κτήσεως την αγορά (18,3% το 2015), ενώ ο δείκτης µειώνεται στο 11,3% του πληθυσμού (13,4% το 2015), όταν λαµβάνονται υπόψη όλες οι καταναλωτικές δαπάνες, ανεξάρτητα από τον τρόπο κτήσεως (τεκμαρτό ενοίκιο από ιδιοκατοίκηση, ιδιοπαραγόµενα αγαθά, αγαθά και υπηρεσίες παρεχόμενες δωρεάν από τον εργοδότη, άλλα νοικοκυριά, µη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, κράτος κ.λπ.)

Τόσο το 2015 όσο και το 2016, το μεγαλύτερο µερίδιο των δαπανών του µέσου προϋπολογισμού των νοικοκυριών αφορά στα είδη διατροφής (20,7%) και ακολουθούν η στέγαση (13,8%) και οι µεταφορές (12,9%), ενώ οι υπηρεσίες εκπαίδευσης αντιστοιχούν στο µικρότερο µερίδιο των δαπανών (3,2%). Αναλυτικότερα, σε τρέχουσες τιµές η ποσοστιαία κατανοµή των 12 κατηγοριών έχει ως εξής: είδη διατροφής 20,7%, στέγαση 13,8%, µεταφορές 12,9%, ξενοδοχεία, καφενεία και εστιατόρια 9,9%, διάφορα αγαθά και υπηρεσίες 9%, υγεία 7,4%, είδη ένδυσης και υπόδησης 5,8%, διαρκή αγαθά 4,4%, αναψυχή και πολιτισµός 4,6%, επικοινωνίες 4,2%, οινοπνευματώδη ποτά και καπνός 3,9% και εκπαίδευση 3,2%.

Σε σχέση µε την προηγούμενη έρευνα (2015), η µεγαλύτερη µεταβολή δαπανών (µείωση 7,5%) παρατηρείται στα διαρκή αγαθά, ενώ ακολουθούν η δαπάνη για αναψυχή και πολιτισµό (µείωση 6,4%) και τα οινοπνευματώδη ποτά και καπνός (µείωση 5,4%). ∆έκα από τις δώδεκα κατηγορίες δαπανών παρουσιάζουν µείωση δαπανών (µε τη µικρότερη της τάξεως του 0,4% στις επικοινωνίες). Οι κατηγορίες για τις οποίες παρατηρείται αύξηση της µέσης µηνιαίας δαπάνης είναι η στέγαση (1,8%) και οι µεταφορές (0,1%).

Μεγαλύτερη µείωση στη µέση µηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών (τρέχουσες τιµές) στις υποκατηγορίες δαπανών, καταγράφεται στις διάφορες υπηρεσίες (αµοιβές δικηγόρων, συμβολαιογράφων, πρόστιµα, δικαστικά έξοδα, άδειες κυνηγίου, οπλοφορίας κ.λπ., έξοδα θρησκευτικών ιεροτελεστιών, συνδρομές σε σωματεία κ.λπ.) κατά 32,6% και στα έπιπλα, καλύµµατα δαπέδου, φωτιστικά (-27,2%), ενώ µεγαλύτερη αύξηση καταγράφεται στις οικονομικές υπηρεσίες (συνδρομές σε πιστωτικές κάρτες, αµοιβές λογιστών κ.λπ.) κατά 38% και στην κοινωνική προστασία (24,5%).

Όσον αφορά στις δαπάνες στα είδη διατροφής, παρατηρείται µείωση της µηνιαίας δαπάνης (τρέχουσες τιµές), για µεταλλικά νερά, αναψυκτικά, χυµούς φρούτων και λαχανικών (7,1%), φρούτα (5,2%), ψάρια (4%), γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά (3,9%), λαχανικά (2,6%), κρέας (1,2%), ζάχαρη, µαρµελάδες, µέλι κ.λπ. (0,4%) και αλεύρι, ψωµί και δημητριακά (0,3%). Ενώ παρατηρείται αύξηση της μηνιαίας δαπάνης για καφέ, τσάι και κακάο (7,4%) και έλαια και λίπη (0,2%).

Σε σύγκριση με το 2015, η µέση µηνιαία ποσότητα υγρών ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και υγρών καυσίµων που καταναλώνεται στην κύρια κατοικία αυξήθηκε κατά 19,4%, 2,9% και 0,2% αντίστοιχα, ενώ η µέση µηνιαία ποσότητα στερεών καυσίµων (καυσόξυλα, πελλέτες, πυρήνας κλπ.) και υγραερίου µειώθηκε κατά 6,7 % και 5,9%, αντίστοιχα.