«Η μελέτη που εκπονήθηκε σε δείγμα 6.000 καπνιστών από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και άλλα ερευνητικά κέντρα, συνέκρινε τρόπους διακοπής καπνίσματος και υπήρχε μέχρι και χρηματικό βραβείο για όσους διέκοπταν το κάπνισμα και διατηρούσαν τη διακοπή για ένα εξάμηνο».

Υπάρχει μία πολύ λανθασμένη άποψη ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι μέθοδος διακοπής του καπνίσματος, επισημαίνει ο κ. Βασιλακόπουλος επικαλούμενος το συμπέρασμα της μελέτης. «Η απλή ενημέρωση ότι το κάπνισμα κάνει κακό, όταν συγκρίθηκε με το ηλεκτρονικό τσιγάρο σαν μέθοδος διακοπής καπνίσματος, δεν έδειξε καμία διαφορά. Άρα λοιπόν δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το ηλεκτρονικό τσιγάρο σαν μέθοδο διακοπής. Πέραν του ότι συνεχίζει να κάνει κακό στην υγεία, δεν αλλάζει την βασική συνήθεια του εθισμού της κίνησης». 

Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν είναι ένα μόνο πράγμα. Είναι πολλά διαφορετικά πράγματα εξαρτώμενα από το υγρό που χρησιμοποιεί κανείς. Υπάρχουν υγρά που έχουν νικοτίνη, οπότε διατηρείται και ο εθισμός στη νικοτίνη, και υπάρχουν και άλλα που δεν έχουν.

«Όλα τα υγρά όμως έχουν διαλύτες, γλυκερόλη, η οποία είναι καρκινογόνος. Και πάρα πολλά έχουν αρώματα, τα οποία επίσης είναι καρκινογόνα και ερεθιστικά για το αναπνευστικό. Άρα θα πρέπει να ξεχάσουμε το ηλεκτρονικό τσιγάρο και πολύ σωστά η Πολιτεία ψήφισε πρόσφατα νόμο που απαγορεύει και το άτμισμα σε κλειστούς χώρους».

Τα δέκα χρόνια γνώσης δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα

Και το ερώτημα εύλογο για το αν τα δέκα χρόνια γνώσης πάνω στο ηλεκτρονικό τσιγάρο αποτελούν ικανή και αναγκαία συνθήκη για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. «Τα δέκα χρόνια δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα. Αυτό είναι σαφές και δεν χωρεί καμία αμφιβολία, ότι είναι πάρα πολύ μικρός χρόνος για να μάθουμε για τις μακροχρόνιες συνέπειες που μπορεί να έχει», αναφέρει ο καθηγητής και προσθέτει: «Για το τσιγάρο χρειαστήκαμε μελέτες 30, 40 και 50 ετών προκειμένου να μάθουμε τι πραγματικά κάνει στην υγεία μας και ανακαλύψαμε τα άπειρα κακά τα οποία προκαλεί. Η πρόβλεψη με βάση τα χημικά συστατικά που περιέχει το ηλεκτρονικό τσιγάρο, είναι ότι σίγουρα κάνει κακό. Κανείς σοβαρός επιστήμων δεν λέει ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι αβλαβές».

Το μη χείρον δεν είναι πάντα βέλτιστο

Η μοναδική συζήτηση που ίσως έχει κάποιο νόημα να γίνει μακροχρόνια είναι αν είναι λιγότερο βλαβερό από το τσιγάρο ή όχι, επισημαίνει ο κ. Βασιλακόπουλος. «Όμως και αυτή η συζήτηση είναι παραπλανητική. Γιατί πχ σε έναν άνθρωπο που είναι εξαρτημένος από ουσίες τι θα διαλέγαμε; Να κάνει αποτοξίνωση με πρόγραμμα διακοπής τα ναρκωτικά ή να του δώσουμε ελαφρύτερο ναρκωτικό; Προφανώς θα πρέπει να του διακόψουμε τη συνήθεια αυτή που θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του. Δεν είναι λογικό να πάμε σε ένα ηπιότερο ναρκωτικό, ώστε να του κάνει λιγότερο κακό».

Άρα, λοιπόν, σαν κοινωνία δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το ηλεκτρονικό τσιγάρο σαν κάτι που κάνει λιγότερο κακό, πρώτον διότι ακόμα και λιγότερο, κάνει κακό σε κάθε περίπτωση, και δεύτερον το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι σπανίως οι άνθρωποι παραμένουν μόνιμα στο ηλεκτρονικό τσιγάρο, τονίζει ο κ. Βασιλακόπουλος.

Το παθητικό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει ΧΑΠ

«Όσον αφορά το παθητικό κάπνισμα, πρόσφατη μελέτη του 2015 που δημοσιεύτηκε και αυτή στο New England Journal of Medicine απέδειξε ότι δεν παθαίνουν Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια μόνο οι καπνιστές, αλλά και άτομα που κάπνιζαν οι γονείς τους στην παιδική τους ηλικία, και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην αναπτυχθεί σωστά ο πνεύμονας τους, να έχουν μικρότερο πνεύμονα που είναι ανεπαρκής», λέει ο κ. Βασιλακόπουλος.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν μέσα στην εβδομάδα, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος, το παθητικό κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης καρδιαγγειακής νόσου κατά 20 με 30%. (Η καρδιαγγειακή νόσος είναι η πρώτη αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως και το 12% των θανάτων από αυτήν αποδίδεται στο κάπνισμα.) «Άρα θα πρέπει δια ροπάλου να κόψουμε το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους και διότι κάνουμε κακό στους συνανθρώπους μας, με τα παιδιά να είναι η πιο ευπαθής ομάδα, και διότι αν κόψουμε το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους, όπως έχει δείξει η εμπειρία από το εξωτερικό, θα μειωθεί συνολικά η καπνιστική συνήθεια», επισημαίνει.

Μέθοδος διακοπής ή ξεκινήματος στην εφηβεία;

Σύμφωνα με τον κ. Βασιλακόπουλο στην Ελλάδα έχουμε μία καπνιστική συνήθεια 35-40%, του πληθυσμού, όταν στις χώρες της Βορείου Αμερικής φτάνει μόλις στο 15%. Επισημαίνει ακόμη ότι στις ΗΠΑ το 17% των ατόμων που καταλήγει να καπνίζει, ξεκίνησε σε νεαρή εφηβική ηλικία το άτμισμα, επειδή οι συσκευές ατμίσματος είναι γκάτζετς. «Και μάλιστα αυτή τη στιγμή το FDA εξετάζει την πιθανότητα τα ηλεκτρονικά τσιγάρα να χορηγούνται ως φάρμακα από τα φαρμακεία, έτσι ώστε να σταματήσει η συνήθεια να αντιμετωπίζονται ως γκάτζετς», καταλήγει ο κ. Βασιλακόπουλος.

* Ο κ. Βασιλακόπουλος MD, PhD είναι επίσης Διευθυντής Γ’ Κλινικής Εντατικής Θεραπείας στο Ευγενίδειο Θεραπευτήριο και Σύμβουλος Πνευμονολόγος στο .Λαϊκό Νοσοκομείο.

Ειδικότερα, ο νόμος 4419/2016, έχει επιβάλει περιορισμούς και απαγορεύσεις στη διαφήμιση, στην πώληση και τη χρήση του συμβατού τσιγάρου και τον προϊόντων καπνού (απαγόρευση καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, μεταφορικά μέσα, κ.λπ.). Ακόμη, με υπουργικές αποφάσεις καθορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις λειτουργίας των χώρων καπνίσματος, το ύψος των προστίμων για τους παραβάτες, κ.λπ.

Τώρα, η Ολομέλεια του ΣτΕ με την υπ΄αριθμ. 704/2018 απόφασή της (πρόεδρος ο αντιπρόεδρος Αθανάσιος Ράντος και εισηγητής ο σύμβουλος Επικρατείας Σπυρίδων Μαρκάτης) απέρριψε ως αβάσιμους όλους τους ισχυρισμούς του Συνδέσμου Ελληνικών Επιχειρήσεων Ηλεκτρονικού Τσιγάρου, που ζητούσε να ακυρωθεί μια σειρά υπουργικών αποφάσεων για την απαγόρευση καπνίσματος στους δημόσιους χώρους, τους περιορισμούς στη διαφήμιση προϊόντων καπνού, κ.λπ.

Αναλυτικότερα, ο σύνδεσμος υποστήριζε ότι προκαλεί δυσμενείς οικονομικές συνέπειες η απαγόρευση, η διαφήμιση, κ.λπ. του ηλεκτρονικού τσιγάρου και η εξομοίωση του με το συμβατό και παραβιάζεται η συνταγματικά προστατευόμενη οικονομική ελευθερία όσων δραστηριοποιούνται στην αγορά του ηλεκτρονικού τσιγάρου, αλλά και οι συνταγματικές αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας, σημείωνε ο σύνδεσμος και τόνιζε ότι από επιστημονικές ενδείξεις και εκπονούμενες έρευνες δεν προκύπτει ταύτιση της επικινδυνότητας για την ανθρώπινη υγεία του ηλεκτρονικού και του συμβατού τσιγάρου.

Ακόμη, σύμφωνα με τον σύνδεσμο προκύπτει η αποφασιστική συμβολή του ηλεκτρονικού τσιγάρου στη διακοπή του καπνίσματος ή στον δραστικό περιορισμό του και κατ΄ επέκταση στην προστασία της δημόσιας και ιδιωτικής υγείας.

Οι σύμβουλοι Επικρατείας έκριναν ότι η βλάβη την οποία επικαλείται ο Σύνδεσμος Ελληνικών Επιχειρήσεων Ηλεκτρονικού Τσιγάρου, δεν προκαλείται από τις προσβαλλόμενες υπουργικές αποφάσεις, αλλά ευθέως από τον νόμο 4419/2016.

Παράλληλα, η Ολομέλεια αναφέρει ότι ο σύνδεσμός, μπορεί να αξιώσει χρηματική αποζημίωση σύμφωνα με το άρθρο 105 εισαγωγικού νόμου του Αστικού Κώδικα εφόσον από την εφαρμογή του νόμου 4419/2016 δέχθηκε οικονομική ζημιά, όπως και να αξιώσει αποζημίωση για την ηθική βλάβη που έχει υποστεί (και τα μέλη του) από την εφαρμογή του εν λόγω νόμου.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Δρ Κωνσταντίνο Βαρδαβά, επιστημονικό συνεργάτη της Κλινικής Κοινωνικής και Οικογενειακής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, ανέλυσαν δείγματα υγρών αναπλήρωσης για μια ποικιλία γεύσεων και περιεκτικοτήτων σε νικοτίνη, από τις δημοφιλέστερες εμπορικές μάρκες ηλεκτρονικών τσιγάρων στην αγορά. Η μελέτη κατέγραψε αναλυτικά ποιές ουσίες περιείχε κάθε υγρό αναπλήρωσης και σε ποιά ποσότητα.

Κάθε υγρό περιέχει τουλάχιστον μια ουσία που ενέχει κάποιο επίπεδο κινδύνου, σύμφωνα με το σύστημα ταξινόμησης των Ηνωμένων Εθνών. Μεταξύ άλλων, εντοπίσθηκαν μεθυλ-κυκλοπενταλονόνη (στο 26% των δειγμάτων) και α-ιονόνη (στο 9%), που μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα αλλεργίας και άσθματος ή αναπνευστικές δυσκολίες κατά την εισπνοή τους. Επίσης, η μενθόλη (43% των δειγμάτων) και η αιθυλο-βανιλίνη (16,5%) μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό στο αναπνευστικό σύστημα.

«Τα πιο πρόσφατα στοιχεία από την Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνουν σημαντική αύξηση στη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων κατά τα τελευταία χρόνια. Η έρευνά μας αποκαλύπτει ότι τα υγρά αναπλήρωσης που πωλούνται στην Ευρώπη, περιέχουν συστατικά που μπορεί να ερεθίσουν τους αεραγωγούς στο αναπνευστικό σύστημα», επεσήμανε ο Δρ Βαρδαβάς.

Η διαπίστωση αυτή, σύμφωνα με τον Έλληνα ερευνητή, σημαίνει ότι πιθανώς τα ηλεκτρονικά τσιγάρα παραβιάζουν τον Κανονισμό της ΕΕ ότι τα υγρά αναπλήρωσης των ηλεκτρονικών τσιγάρων δεν πρέπει να περιέχουν ουσίες επικίνσδυνες για την υγεία.

«Οι χρήστες πρέπει να γνωρίζουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι απαλλαγμένα από κινδύνους και οι γιατροί πρέπει να ενημερώνουν τους ασθενείς τους ότι αυτά μπορεί να περιέχουν ερεθιστικές ουσίες», τόνισε ο ερευνητής.

Ο κ. Βαρδαβάς και οι συνεργάτες του παρουσίασαν στο ίδιο συνέδριο μια ακόμη έρευνα, σχετικά με τις τάσεις των καπνιστών που προσπαθούν να το διακόψουν. Διαπίστωσαν ότι τα τελευταία χρόνια μειώθηκε η χρήση υποκατάσταστων νικοτίνης, καθώς και η καταφυγή σε ιατρική βοήθεια και κλινικές διακοπής του καπνίσματος, αλλά έχει αυξηθεί ο πειραματισμός με το ηλεκτρονικό τσιγάρο ως μέθοδο διακοπής του καπνίσματος.

Μια άλλη σουηδική επιστημονική έρευνα που έγινε σε πάνω από 30.000 άτομα και παρουσιάσθηκε στο ίδιο συνέδριο, με επικεφαλής τη Δρ Λίνεα Χέντμαν του Πανεπιστημίου Ουμέα, δείχνει ότι η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου είναι συχνότερη μεταξύ των ήδη καπνιστών, σε σχέση με τους πρώην ή τους μη.

Επίσης, όσοι κάνουν παράλληλη χρήση παραδοσιακού και ηλεκτρονικού τσιγάρου, έχουν περισσότερα αναπνευστικά συμπτώματα, όπως επίμονο βήχα, λαχάνιασμα και παραγωγή βλεννών. Οι καπνιστές συχνά μετατρέπονται σε ατμιστές, όταν δεν μπορούν να καπνίσουν συμβατικό τσιγάρο (π.χ. σε μπαρ ή εστιατόριο).

Σύμφωνα εξάλλου με τις εκτιμήσεις των σουηδών ερευνητών, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν βοηθούν κάποιον να διακόψει το κάπνισμα, «ούτε μπορούν να προωθούνται στην αγορά ως ασφαλής εναλλακτική λύση στα συμβατικά τσιγάρα».

Τέλος, μια τρίτη, επίσης, σουηδική έρευνα, με επικεφαλής τον Δρ Μάγκνους Λούντμπεκ του Ινστιτούτου Καρολίνσκα του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, δείχνει για πρώτη φορά ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα με νικοτίνη προκαλούν άμεσα σκλήρυνση των αρτηριών του ατμιστή. Η σκλήρυνση αυτή είναι γνωστό ότι σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο αργότερα στη ζωή.

Η μικρή μελέτη έγινε σε 15 άτομα με μέση ηλικία 26 ετών, που έκαναν χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου με ή χωρίς νικοτίνη επί 30 λεπτά. Στη συνέχεια ελέγχθηκε η αρτηριακή πίεση, ο καρδιακός παλμός και η κατάσταση των αρτηριών τους. Στα άτομα που είχαν ατμίσει με νικοτίνη, είχαν αυξηθεί σημαντικά τόσο η αρτηριακή πίεση όσο και οι παλμοί της καρδιάς τους, ενώ είχε περίπου τριπλασιασθεί -έστω και παροδικά- η αρτηριακή ακαμψία, σε σχέση με όσους είχαν ατμίσει χωρίς νικοτίνη.