– Το νέο προϊόν που λάνσαρε στην αγορά ο Αναγκαστικός Συνεταιρισμός

Της ΜΑΡΙΑΣ ΚΟΥΖΟΥΦΗ

Ο κρόκος Κοζάνης, το «χρυσάφι της ελληνικής γης», όπως αποκαλείται, είναι μία από τις καλλιέργειες που δοκιμάζονται τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και κυρίως των υψηλών θερμοκρασιών, που έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της στρεμματικής απόδοσης. Είναι ενδεικτικό ότι σήμερα η απόδοση κυμαίνεται μεταξύ 200–300 γραμμαρίων ανά στρέμμα, όταν παλιότερα η μέση απόδοση έφτανε στα 700–800 γραμμάρια.

Η φετινή συγκομιδή ολοκληρώθηκε το πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου και η χρονιά χαρακτηρίζεται μέτρια από τους παραγωγούς. Ο Αναγκαστικός Συνεταιρισμός Κροκοπαραγωγών Κοζάνης που ιδρύθηκε το 1971 και έχει 1.000 εγγραμμένα μέλη προσπαθεί μέσω της τυποποίησης, της διεύρυνσης της γκάμας προϊόντων και της ενίσχυσης της παρουσίας του προϊόντος στις διεθνείς αγορές, να δώσει κίνητρα στους παραγωγούς να συνεχίζουν την καλλιέργεια στην περιοχή όπου ο κρόκος καλλιεργείται από τον 17ο αιώνα.

Η συγκομιδή του κρόκου ξεκίνησε φέτος περίπου στις 20 Οκτωβρίου και ολοκληρώθηκε στις 10 Νοεμβρίου στο σύνολο της περιοχής. Πλέον, όπως αναφέρει μιλώντας στο «ΤyposThes» ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού κ. Βασίλης Μητσόπουλος, βρίσκονται σε εξέλιξη οι παραλαβές στον συνεταιρισμό από τα μέλη, μια διαδικασία που διαρκεί περίπου δύο μήνες, μετά και τους σχολαστικούς καθαρισμούς που κάνουν οι παραγωγοί.

Φέτος δεν ήταν μια πολύ καλή χρονιά. Ο κ. Μητσόπουλος τη χαρακτηρίζει μέτρια, με την εκτίμηση ότι θα κινηθεί «στα ίδια επίπεδα με πέρυσι», κάτι που μένει να φανεί μετά την ολοκλήρωση της παράδοσης της παραγωγής από τα μέλη του συνεταιρισμού. Σημειώνεται ότι ο Αναγκαστικός Συνεταιρισμός Κροκοπαραγωγών Κοζάνης έχει το αποκλειστικό δικαίωμα συλλογής, συσκευασίας και διακίνησης του κρόκου Κοζάνης, κάτι που διασφαλίζει την ποιότητα του προϊόντος και προστατεύει τους παραγωγούς από την νοθεία.

Το στρες των φυτών από τις υψηλές θερμοκρασίες

Κατά τον πρόεδρο, «τα φυτά έχουν υποστεί στρες τα προηγούμενα χρόνια», κυρίως εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών του καλοκαιριού. Η καλλιέργεια είναι «ξερική». Οι αλλαγές στο κλίμα με τα λίγα ή και καθόλου χιόνια το χειμώνα και το μη «κανονικό» φθινόπωρο, είναι παράγοντες που συντελούν στη μείωση της στρεμματικής απόδοσης. Ο κ. Μητσόπουλος αναφέρει ότι σήμερα η απόδοση κυμαίνεται μεταξύ 200–300 γραμμαρίων ανά στρέμμα, όταν παλιότερα η μέση απόδοση έφτανε στα 700–800 γραμμάρια.

Αυτό το σοβαρό πλήγμα στην παραγωγικότητα έχει ως συνέπεια και την αποθάρρυνση κάποιων αγροτών.

 «Η χαμηλή απόδοση είχε ως αποτέλεσμα κάποια μέλη του συνεταιρισμού να εγκαταλείψουν την καλλιέργεια», λέει ο κ. Μητσόπουλος.

Την τελευταία χρονιά παρέδωσαν περίπου οι 650 παραγωγοί. Η εκτίμηση σήμερα με την κροκοκαλλιέργεια ασχολούνται  600-700 άτομα περίπου στην περιοχή της Κοζάνης.

Παρά τις δυσκολίες, ο ίδιος είναι αισιόδοξος. Όπως λέει, «η καλλιέργεια παραμένει ακόμη βιώσιμη αλλά υπάρχει και δυσαρέσκεια γιατί δεν αποδίδει. Πάντως οι περισσότεροι την έχουν ως συμπληρωματικό εισόδημα» και γι΄ αυτό, εκτιμά ότι παρ΄όλες τις προκλήσεις, οι παραγωγοί θα συνεχίσουν.

 «Γενικά υπάρχει μια τάση να αδειάζει η επαρχία. Δε ξέρω αν αυτό το μοτίβο το δούμε και στη δική μας περιοχή. Φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια είτε λόγω φυσικών καταστροφών όπως πλημμύρες  είτε λόγω εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών οι καλλιέργειες δεν τα πάνε και πάρα πολύ καλά και πολλοί νέοι δεν θέλουν να συνδέσουν και πάρα πολύ τη ζωή τους με μια επαγγελματική δραστηριότητα που είναι τόσο επισφαλής», όπως μας λέει.

Βέβαια στην περίπτωση του κρόκου λίγοι είναι αυτοί που ασχολούνται αποκλειστικά με αυτό δεν στηρίζονται δηλαδή μόνο σε αυτό το εισόδημα. Οπότε επειδή είναι συμπληρωματικό εισόδημα, ο ίδιος εκτιμά  ότι οι παραγωγοί θα συνεχίσουν να δραστηριοποιούνται στην περιοχή. «Εμείς θέλουμε να συνεχίσουν οι παραγωγοί την καλλιέργεια στην περιοχή και ελπίζουμε να πάει καλύτερα η σοδειά τα επόμενα χρόνια», τονίζει.

Καινοτομία και εξαγωγές

Ο συνεταιρισμός έχει επενδύσει σε τυποποίηση του προϊόντος γεγονός που προσφέρει προστιθέμενη αξία.

Παράγει συσκευασμένο κρόκο σε μορφή στίγματος αλλά και σκόνης, ενώ πλέον κυκλοφορούν και άλλα προϊόντα όπως ροφήματα (από το 2008) και μέλι της περιοχής με κρόκο. Επιπλέον, λανσαρίστηκε πρόσφατα ένα διατροφικό συμπλήρωμα με κρόκο Κοζάνης, το οποίο, σύμφωνα με τον κ. Μητσόπουλο, «βελτιώνει τη διάθεση και το νευρικό σύστημα».

Αυτά τα προϊόντα φέρουν το λογότυπο του συνεταιρισμού και διατίθενται μέσα από το ηλεκτρονικό κατάστημα του συνεταιρισμού, αλλά και σε σούπερ μάρκετ και φαρμακεία σε όλη τη χώρα.

Το μερίδιο των εξαγωγών είναι σημαντικό – πάνω από 50% της παραγωγής εξάγεται συσκευασμένο, και κατά τις δηλώσεις του προέδρου, εξάγονται συσκευασμένα στίγματα κρόκου σε περισσότερες από 20 χώρες, με μεγαλύτερους όγκους στις ΗΠΑ και την Ελβετία.

Ένα προϊόν ΠΟΠ

Η ονομασία «Κρόκος Κοζάνης» είναι προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ). Η συγκομιδή γίνεται με τα χέρι και πρόκειται για μια απαιτητική εργασία. Η ξήρανση των στιγμάτων είναι η πιο βασική και λεπτή εργασία και απαιτεί πείρα, μεγάλη προσοχή και τέχνη. Μετά την αποξήρανση αρχίζει το ξεχώρισμα των κόκκινων στιγμάτων από τους κίτρινους στήμονες, τη γύρη και τις ξένες προσμίξεις. Η εργασία αυτή που γίνεται με το χέρι διαρκεί από 20 μέχρι και 60 ημέρες.

Στην παγκόσμια αγορά ο κύριος παραγωγός σαφράν είναι το Ιράν, που μπορεί να παράγει γύρω στους 300 τόνους, όταν η δική μας παραγωγή μεσοσταθμικά ήταν τα τελευταία χρόνια 2-3 τόνοι.

Το Ιράν παράγει πάνω από το 94% της παγκόσμιας παραγωγής, τονίζει ο κ. Μητόσπουλος, σημειώνοντας ότι το σαφράν παράγεται και στο Αφγανιστάν, στο Μαρόκο, στην Ινδία, ενώ η κατανάλωσή του γίνεται κυρίως από τις αραβικές χώρες.

Οι παραλίες σε όλο τον κόσμο βιώνουν μια μορφή «σύνθλιψης» μια διαδικασία που προκαλείται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας λόγω της κλιματικής αλλαγής καθώς και από την αυξανόμενη επέκταση των παράκτιων περιοχών. Αυτές οι πιέσεις διαταράσσουν τη μεγάλη ποικιλία ειδών που ζουν σε αμμώδη περιβάλλοντα μειώνουν τις ευκαιρίες για τουρισμό και αλιεία και αυξάνουν τον κίνδυνο που αντιμετωπίζουν οι παράκτιες πόλεις καθώς η θάλασσα εισχωρεί στην ξηρά.

Αυτή η ανησυχία αναδείχθηκε από τον Ουρουγουανό θαλάσσιο επιστήμονα Ομάρ Ντεφέο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Ουρουγουάης UdelaR. «Σχεδόν οι μισές παραλίες θα εξαφανιστούν μέχρι το τέλος του αιώνα. Εμείς στην Ουρουγουάη τη Βραζιλία και την Αργεντινή μοιραζόμαστε αυτούς τους πόρους. Γι’ αυτό πρέπει να εργαστούμε σε συνεργασία με τους Βραζιλιάνους επιστήμονες για να διαχειριστούμε και να προστατεύσουμε τα παράκτια οικοσυστήματα» αναφέρει ο Ντεφέο.

Ο Ντεφέο λέει ότι τα παράκτια περιβάλλοντα περιλαμβάνουν τρεις αλληλένδετες ζώνες. Η πρώτη είναι ο αμμόλοφος, η περιοχή πάνω από τη γραμμή της υψηλής παλίρροιας όπου ο άνεμος συσσωρεύει άμμο σε κορυφογραμμές ή «βουνά άμμου». Η δεύτερη είναι η παραλία η αμμώδης έκταση που αποκαλύπτεται κατά την άμπωτη και καλύπτεται ξανά κατά την πλημμυρίδα. Η τρίτη είναι το βυθισμένο τμήμα που εκτείνεται από το χαμηλότερο σημείο της παλίρροιας μέχρι το σημείο όπου αρχίζουν να σπάνε τα κύματα.

 «Αυτές οι ζώνες σχηματίζουν ένα αλληλένδετο παράκτιο οικοσύστημα που είναι απαραίτητο για την περιβαλλοντική ισορροπία. Πώς συνδέονται μεταξύ τους; Ο άνεμος μεταφέρει άμμο από την ξηρή ζώνη προς τη ζώνη θραύσης των κυμάτων. Και όταν τα κύματα προχωρούν προς τα μέσα φέρνουν τα ιζήματα πίσω στην παραλία. Αυτή η αμφίδρομη κίνηση παράγει μια σταθερή ανταλλαγή κατά την οποία η μία ζώνη τροφοδοτεί την άλλη. Όταν έρχεται μια καταιγίδα ο αμμόλοφος λειτουργεί ως ασπίδα. Έτσι όταν η αστικοποίηση καταστρέφει τον αμμόλοφο το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η καταστροφή των σπιτιών δίπλα στη θάλασσα» είπε ο επιστήμονας.

Σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με Βραζιλιάνους ερευνητές με χρηματοδότηση από το FAPESP η ομάδα του Defeo διαπίστωσε ότι οι διαταραχές σε οποιαδήποτε από τις τρεις παράκτιες ζώνες που προκαλούνται από την αστική ανάπτυξη μπορεί να οδηγήσουν σε αρνητικές συνέπειες σε ολόκληρο το σύστημα. Η έρευνα με επικεφαλής τον Βραζιλιάνο επιστήμονα Γκιγιέρμε Κόρτε εξέτασε τη βιοποικιλότητα σε ενενήντα σημεία κατά μήκος τριάντα παραλιών στη βόρεια ακτή του Σάο Πάολο στη Βραζιλία.

Τα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Marine Pollution Bulletin» δείχνουν ότι ο αριθμός των επισκεπτών είναι ο ισχυρότερος παράγοντας αστικοποίησης που επηρεάζει τα παράκτια οικοσυστήματα. Μεγαλύτερος αριθμός λουόμενων συνδέεται με μειώσεις στη διαφοροποίηση των ειδών και στη βιομάζα με τις πιο απότομες μειώσεις να παρατηρούνται στις βυθισμένες ζώνες. Η δόμηση απευθείας πάνω στην άμμο και η χρήση μηχανικού εξοπλισμού καθαρισμού επίσης μειώνουν τη βιομάζα και τον πλούτο ειδών.

Ωστόσο η μελέτη διαπίστωσε ότι η συνολική αφθονία δηλαδή ο αριθμός των ατόμων τείνει να αυξάνεται σε περιοχές κοντά σε αστικά κέντρα. Οι ερευνητές εξηγούν ότι αυτό το μοτίβο οφείλεται στην αύξηση ευκαιριακών οργανισμών που ευημερούν χάρη στην επιπλέον οργανική ύλη που εισάγει η ανθρώπινη δραστηριότητα.

 «Πάνω απ’ όλα η μελέτη έδειξε ότι οι ανθρώπινες επιδράσεις δεν περιορίζονται στο σημείο όπου εμφανίζονται στη ξηρή άμμο. Παράγοντες πίεσης όπως η δόμηση και ο μεγάλος αριθμός επισκεπτών στο ανώτερο μέρος της παραλίας επηρεάζουν αρνητικά τη βιοποικιλότητα στις κατώτερες και βυθισμένες ζώνες» είπε.

Μια ακόμη μελέτη του Ντεφέο σε συνεργασία με Βραζιλιάνους επιστήμονες που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Frontiers in Marine Science» έδειξε ότι το ένα πέμπτο από τις 315 παραλίες που αναλύθηκαν παγκοσμίως παρουσιάζουν έντονα ακραία ή σοβαρά ποσοστά διάβρωσης. Η ομάδα ανέλυσε διάφορους παράγοντες πίσω από το φαινόμενο συμπεριλαμβανομένης της ανόδου της στάθμης της θάλασσας των προτύπων ανέμων και των κυμάτων.

«Διαπιστώσαμε ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες παίζουν σημαντικό ρόλο ιδιαίτερα στις ανακλαστικές παραλίες με απότομη κλίση όπου τα κύματα χάνουν απότομα την ενέργειά τους στην ακτή και στις ενδιάμεσες παραλίες που έχουν χαρακτηριστικά τόσο των ανακλαστικών όσο και των ήρεμων δηλαδή διαχυτικών παραλιών» τόνισε ο Ντεφέο.

Naftemporiki.gr

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Νικ Ομπράντοβιτς του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Science Advances”, εκτιμούν ότι περισσότερο θα πληγεί ο ύπνος των ηλικιωμένων και των πιο φτωχών (που δεν έχουν τα μέσα να δροσισθούν με τεχνητό τρόπο όπως το αιρ-κοντίσιον).

Η μελέτη εκτιμά ότι σε μια χώρα όπως οι ΗΠΑ, αν δεν αντιμετωπισθεί η κλιματική αλλαγή, έως το 2050 θα χάνονται κάθε χρόνο μερικά εκατομύρια έξτρα νύχτες ύπνου, μία απώλεια που έως το 2100 θα έχει αυξηθεί σε αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια νύχτες αϋπνίας.

Η μελέτη εκτιμά ότι σήμερα μία αύξηση της θερμοκρασίας της νύχτας κατά ένα βαθμό Κελσίου «μεταφράζεται» σε τρεις νύχτες ανεπαρκούς ύπνου ανά 100 ανθρώπους το μήνα. Αν συνεπώς, σε μια χώρα όπως οι ΗΠΑ, για ένα συνεχόμενο μήνα οι μέσες νυχτερινές θερμοκρασίες είναι αυξημένες κατά ένα βαθμό Κελσίου σε σχέση με τις συνήθεις για την εποχή, τότε όλος ο πληθυσμός μέσα στο μήνα θα έχει συνολικά εννέα εκατομμύρια πρόσθετες νύχτες ανεπαρκούς ύπνου ή 110 εκατομμύρια έξτρα νύχτες ανεπαρκούς ύπνου ετησίως.

Όπως είναι αναμενόμενο, η απώλεια ύπνου θα είναι σχεδόν τριπλάσια τους πιο ζεστούς μήνες του καλοκαιριού σε σχέση με τον υπόλοιπο χρόνο. Το πρόβλημα αναμένεται να είναι δύο φορές σοβαρότερο για τους ανθρώπους άνω των 65 ετών και τρεις φορές πιο σοβαρό για όσους έχουν ετήσιο εισόδημα κάτω των 50.000 δολαρίων (στις ΗΠΑ).

Αν δεν μπει «φρένο» στην κλιματική αλλαγή, η μελέτη εκτιμά ότι εξαιτίας των υψηλότερων θερμοκρασιών έως το 2050 η αϋπνία θα διπλασιασθεί, καθώς θα υπάρχουν κατά μέσο όρο όχι τρεις αλλά έξι πρόσθετες νύχτες ανεπαρκούς ύπνου ανά 100 άτομα το μήνα, ενώ έως το 2100 η απώλεια θα έχει αυξηθεί περαιτέρω σε 14 έξτρα νύχτες αϋπνίας ανά 100 άτομα ανά μήνα.

«Ο ύπνος έχει δειχθεί από προηγούμενες μελέτες ότι αποτελεί βασικό συστατικό της ανθρώπινης υγείας. Ο πολύ λίγος ύπνος μπορεί να κάνει κάποιον πιο ευάλωτο στις χρόνιες ασθένειες, καθώς επίσης να βλάψει την ψυχολογική ευεξία του και τις νοητικές λειτουργίες του», δήλωσε ο Ομπράντοβιτς.

Ήδη περίπου ένας στους τρεις ενήλικες δυσκολεύεται να κοιμηθεί, μια κατάσταση που μπορεί να έχει επιπτώσεις στην υγεία του (εξασθένηση ανοσοποιητικού συστήματος, αύξηση κινδύνου για καρδιοπάθεια, διαβήτη, κατάθλιψη κ.α.).