«Οι συγκεκριμένες ομάδες τροφών αυξάνουν τη φλεγμονή στο σώμα και αυτή με τη σειρά της σχετίζεται με μεγαλύτερη πιθανότητα εκδήλωσης νεοπλασίας στο παχύ έντερο», εξηγεί ο Δρ Έντουαρντ Τζιοβανούτσι, καθηγητής Διατροφής και Επιδημιολογίας στην Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του Χάρβαρντ στη Βοστόνη. Και παλαιότερες μελέτες είχαν συσχετίσει διατροφικούς παράγοντες με τον καρκίνο του παχέος εντέρου, αλλά δεν είχαν εξηγεί επαρκώς τον συσχετισμό.

Ο Δρ Τζιοβανουτσι και οι συνεργάτες του υποψιάζονταν ότι η φλεγμονή προάγεται απ’ ότι τρώει το άτομο, και μπορεί να είναι ένας από τους τρόπους που η διατροφή επηρεάζει τον κίνδυνο νόσησης.

Για να επαληθεύσουν την θεωρία τους, οι επιστήμονες συγκέντρωσαν στοιχεία για πάνω από 121.000 άτομα από δύο μελέτες (Health Professionals Follow-up Study και Nurses’ Health Study), στις οποίες οι συμμετέχοντες είχαν τεθεί υπό ιατρική παρακολούθηση για πάνω από 25 χρόνια.

Τα άτομα είχαν συμπληρώσει διατροφικά ερωτηματολόγια ανά τέσσερα χρόνια. Τα ερωτηματολόγια βοήθησαν τους ερευνητές να καθορίσουν το ατομικό σκορ της διατροφικής φλεγμονής. Κατά την παρακολούθηση των ασθενών καταγράφηκαν 2.699 περιπτώσεις καρκίνου του παχέος εντέρου. Οι ερευνητές συνέκριναν την διατροφή αυτών των ατόμων με αυτών που δεν εκδήλωσαν καρκίνο στο παχύ έντερο ή το ορθό.

Τα άτομα που έτρωγαν τα περισσότερα τρόφιμα που προήγαγαν τη φλεγμονή είχαν 37% περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν καρκίνο στο παχύ έντερο  και 70% περισσότερες πιθανότητες για καρκίνο στο ορθό, συγκριτικά με άτομα που είχαν χαμηλό σκορ διατροφικής φλεγμονής.

Τα επεξεργασμένα κρέατα, τα κόκκινα κρέα, τα εντόσθια, το ραφιναρισμένο αλεύρι και τα ροφήματα με ζάχαρη ήταν μεταξύ των ειδών διατροφης που σχετίστηκαν περισσότερο με την καρκινική φλεγμονή. Απ’ την άλλη, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα κίτρινα λαχανικά, τα δημητριακά ολικής άλεσης, ο καφές και οι χυμοί φρούτων φάνηκαν να μειώνουν τη φλεγμονή.

Μεγάλη έκπληξη προκάλεσε στους ερευνητές η διαπίστωση ότι η πίτσα φάνηκε να μειώνει τη φλεγμονή παρά το γεγονός ότι συνήθως περιέχει όλα εκείνα τα τρόφιμα που προάγουν την φλεγμονή. Και η σάλτσα ντομάτας ή οι φρέσκιες ντομάτες αναδύθηκαν ως αιτία φλεγμονής.

Σύμφωνα με τον Δρ Τζιοβανούτσι, «ο καλύτερος τρόπος να ερμηνεύσουμε τα αποτελέσματα είναι ως ένα γενικό πρότυπο διατροφικής συμπεριφοράς. Εφόσον υπάρχουν πολλοί παράγοντες, ένας μεμονωμένος δεν παίζει καθοριστικό ρόλο, αλλά σίγουρα συνεισφέρει στο αποτέλεσμα. Κι αν κάνεις τις σωστές επιλογές σίγουρα κινήσε προς την σωστή κατεύθυνση της προστασίας της υγείας σου».

Παλαιότερες μελέτες είχαν δείξει ότι υπάρχει σχέση ανάμεσα στα ω-3 λιπαρά οξέα που εμπεριέχονται στα ψάρια και της καλύτερης νοημοσύνης αλλά και του ποιοτικότερου ύπνου. Χωρίς όμως να έχουν συσχετιστεί ποτέ και οι τρεις παράμετροι ταυτόχρονα. Επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια ανακάλυψε τον πιθανό μηχανισμό διαμεσολάβησης.

Οι ερευνητές μελέτησαν ένα δείγμα 541 παιδιών, ηλικίας 11 ετών, στην Κίνα. Το 54% ήταν αγόρια και το 46% κορίτσια, τα οποία είχαν συμπληρώσει ερωτηματολόγιο για τη συχνότητα κατανάλωση ψαριών τον περασμένο μήνα, με διακύμανση από το «ποτέ» μέχρι «τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα». Επίσης, τα παιδιά είχαν υποβληθεί σε αξιολόγηση του δείκτη νοημοσύνης τους, με προφορική και μη εξέταση.

Οι γονείς τους είχαν απαντήσεις σε ερωτήσεις για την ποιότητα του ύπνου, περιλαμβανομένης της διάρκειας και τη συχνότητας της νυχτερινής αφύπνισης ή της υπνηλίας κατά τη διάρκεια της ημέρα. Και έλεγξαν επιπλέον δημογραφικά στοιχεία για το μορφωτικό επίπεδο των γονέων, την απασχόληση, την οικογενειακή κατάσταση και τον αριθμό των παιδιών σε κάθε οικογένεια.

Από την ανάλυση των στοιχείων προέκυψε ότι, τα παιδιά που ανέφεραν ότι έτρωγαν ψάρια σε εβδομαδιαία βάση είχαν 4,8 μονάδες υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης από τα παιδιά που έτρωγαν ποτέ ή σπάνια. Επίσης, τα ψάρια συσχετίστηκαν με λιγότερες διακοπές του ύπνου, ένδειξη συνολικά καλύτερης ποιότητας της βραδινής ξεκούρασης.

«Η έλλειψη ύπνου σχετίζεται με αντικοινωνική συμπεριφορά, όπως επίσης και η φτωχή γνωστική λειτουργία. Τα συμπληρώματα ω-3 έχει διαπιστωθεί ότι μειώνουν την αντικοινωνική συμπεριφορά, οπότε δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι τα ψάρια έχουν το θετικό αυτό αποτέλεσμα στη γνωστικότητα και τον ύπνο των παιδιών», υπογραμμίζουν οι ερευνητές.

Πρόκειται για στοιχεία από τη μελέτη Prospective Urban-Rural Epidemiology (PURE), που έγινε σε 18 χώρες, με τη συμμετοχή πάνω από 135.000 ατόμων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αυξημένη κατανάλωση υδατανθράκων σχετίζεται με χειρότερη συνολικά θνησιμότητα και μη καρδιαγγειακή θνησιμότητα, ενώ τα πολλά λιπαρά σχετίζονται με μικρότερο κίνδυνο.

«Τα ευρήματα της PURE δεν επιβεβαιώνουν την ισχύουσα οδηγία για περιορισμό των λιπαρών σε λιγότερο από το 30% της ενεργειακής μας πρόσληψης και τον κορεσμένων σε κάτω από το 10%, αφού ο περιορισμός αυτό δεν συντελεί σε βελτίωση της υγείας. Αντιθέτως, ο περιορισμός των υδατανθράκων μπορεί να έχει οφέλη σημαντικά υγείας», υποστήριξε η Δρ Μαχσιντ Νεχγκχαν, από το Πανεπιστήμιο Μακ Μάστερ του Καναδά.

Η ανατρεπτική έρευνα

Η PURE έγινε σε δείγμα 135.335 ατόμων, 35-70 ετών, από χώρες της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης, της Νότιας Αμερικής, της Μέσης Ανατολής, της Νότιας Ασίας, την Κίνα, την Νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική.

Από τους 5.796 θανάτους και τα 4.784 μείζονα καρδιαγγειακά επεισόδια, που καταγράφηκαν σε διάστημα 7,4 ετών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η πρόσληψη υδατανθράκων στο υψηλότερο έναντι του χαμηλότερου τεταρτημόριου, σχετίστηκε με 28% αύξηση της θνησιμότητας, αλλά όχι με καρδιαγγειακό κίνδυνο. Αντίθετα, η υψηλή έναντι της χαμηλής κατανάλωσης λιπαρών συντελούσε σε 23% μείωση της θνησιμότητα, 18% μειωμένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και 30%μειωμένο κίνδυνο μη καρδιαγγειακής θνησιμότητας.

Κάθε είδος λιπαρών σχετιζόταν με μειωμένο κίνδυνο θνησιμότητας: 14% μικρότερο για τα κορεσμένα, 19% για τα ακόρεστα και 20% για τα πολυακόρεστα. Η υψηλή κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών επίσης σχετίστηκε με 21% μειωμένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου. Η μελέτη επιβεβαίωση, επίσης, ότι ενώ η LDL («κακή») χοληστερόλη αυξάνει με την αυξημένη κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών, η HDL («καλή») χοληστερόλη επίσης αυξάνει, οπότε το τελικό αποτέλεσμα είναι μια μείωση στην αναλογία ολικής χοληστερόλης/HDL.

Από την PURE αναδεικνύεται επίσης ότι μια σχετικά μέτρια κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και οσπρίων, μπορεί να συμβάλλει σε μείωση του ατομικού καρδιαγγειακού κινδύνου και θανάτου.

«Είναι η πρώτη φορά που αναδεικνύεται η σχέση της φυτικής διατροφής με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο σε χώρες ποικίλης οικονομικής ανάπτυξης και τμημάτων της Γης», είπε ο Άντριου Μεντε που συμμετείχε στην επιστημονική ομάδα της PURE. Παλαιότερες μελέτες στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη σύστηναν την κατανάλωση 400-800 γραμμαρίων, ημερησίως, φρούτων, λαχανικών και οσπρίων, γεγονός που μπορεί να μην ήταν οικονομικά εφικτό ειδικά σε χώρές χαμηλού εισοδηματικού προφίλ.

Ωστόσο, από τη PURE προκύπτει ότι η κατανάλωση 375-500 γραμ. φυτικών τροφίμων καθημερινά είναι εξίσου ωφέλιμη με τις υψηλότερες ποσότητες. Ειδικά τα φρούτα και τα όσπρια απένειμαν οφέλη, ενώ για τα λαχανικά δεν ίσχυε το ίδιο.

Οι τρεις ή περισσότερες μερίδες φρούτων την ημέρα συντελούσαν σε 18% μειωμένο κίνδυνο μη καρδιαγγειακής θνησιμότητας και 19% μείωση της θνησιμότητα συνολικά. Τα πολλά όσπρια σχετίστηκαν επίσης με σημαντική μείωση της μη καρδιαγγειακής και συνολικής θνησιμότητας επίσης.

Σε ότι αφορά φρέσκα και επεξεργασμένα λαχανικά, τα πρώτα υπερίσχυαν ως προς τη μείωση της θνησιμότητας, εν αντιθέσει με τα μαγειρεμένα.

«Τα ευρήματα από την παρούσα μελέτη είναι ισχυρά, εφαρμόσιμα και παρέχουν αποδείξεις ότι θα πρέπει να αλλάξουμε τις ισχύουσες διατροφικές πολιτικές μας. Πολλοί άνθρωποι δεν καταναλώνουν τη βέλτιστη ποσότητα φρούτων, λαχανικών και οσπρίων», υπενθυμίζει ο ερευνητής.