Καρδιαγγειακά νοσήματα: Η πρώτη αιτία θανάτου στην Ελλάδα – Το στοίχημα της πρόληψης

Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρίας, Καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Τούτουζας, μιλά στο «ΤyposThes»

Συνέντευξη στην ΜΑΡΙΑ ΚΟΥΖΟΥΦΗ

Τη σύγχρονη εικόνα της καρδιολογίας, όπως αυτή διαμορφώνεται από τις ραγδαίες εξελίξεις στην έρευνα, την τεχνολογία και την κλινική πράξη, αποτύπωσε το μεγάλο ιατρικό συνέδριο της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ΕΚΕ), το οποίο ολοκληρώθηκε χθες στη Θεσσαλονίκη με τη συμμετοχή περίπου 1.600 συνέδρων.

Ειδικότερα, από τις 12-14 Φεβρουαρίου, στο ξενοδοχείο The Met πραγματοποιήθηκαν τα Πανελλήνια Σεμινάρια Ομάδων Εργασίας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, που αποτελούν έναν καταξιωμένο θεσμό επιστημονικής εκπαίδευσης και διαλόγου, που διεξάγεται κάθε χρόνο –κατά κύριο λόγο στη Θεσσαλονίκη- και αποτελεί, μαζί με το ετήσιο πανελλήνιο συνέδριο της Εταιρείας, το μεγαλύτερο επιστημονικό γεγονός της καρδιαγγειακής ιατρικής στη χώρα.

Επιστήμονες από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό συμμετείχαν σε ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα υψηλού επιστημονικού επιπέδου, σχεδιασμένο από τις Ομάδες Εργασίας της ΕΚΕ. Θεματικές ενότητες όπως η επεμβατική καρδιολογία, η ηλεκτροφυσιολογία, οι βαλβιδοπάθειες, η καρδιακή ανεπάρκεια, η αρτηριακή υπέρταση, η καρδιο-ογκολογία, οι συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων, η ηχοκαρδιολογία, η πρόληψη, αλλά και η ταχέως αναπτυσσόμενη ψηφιακή καρδιολογία, αναπτύχθηκαν σε δεκάδες συνεδρίες που πραγματοποιήθηκαν παράλληλα σε πέντε αίθουσες.

Με αφορμή το συνέδριο, ο Πρόεδρος της ΕΚΕ, της μεγαλύτερης επιστημονικής εταιρείας της χώρας, Καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Τούτουζας, μιλά στο «ΤyposThes» για τον ρόλο των ψηφιακών τεχνολογιών στην παρακολούθηση ασθενών με χρόνιες καρδιαγγειακές παθήσεις, τη σημασία της πρόληψης απέναντι στον αιφνίδιο καρδιακό θάνατο, τα συμπτώματα του εμφράγματος, καθώς και για την ανάγκη οργανωμένων προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου.

-Κύριε Τούτουζα, η ψηφιακή καρδιολογία αποτέλεσε μια από τις θεματικές ενότητες των Πανελληνίων Σεμιναρίων που πραγματοποιήθηκαν στη Θεσσαλονίκη. Πώς μπορούν ψηφιακές τεχνολογίες όπως οι εφαρμογές τηλεϊατρικής και οι wearable συσκευές παρακολούθησης να βελτιώσουν την παρακολούθηση ασθενών με χρόνιες καρδιαγγειακές παθήσεις; Ποιος είναι σήμερα ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης στην πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων;

Η ψηφιακή καρδιολογία αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο δυναμικά και εξελισσόμενα πεδία της σύγχρονης ιατρικής. Οι ψηφιακές τεχνολογίες, όπως οι εφαρμογές τηλεϊατρικής και οι wearable συσκευές παρακολούθησης, αλλάζουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθούνται οι ασθενείς με χρόνιες καρδιαγγειακές παθήσεις, μεταφέροντας τη φροντίδα πέρα από τα όρια του ιατρείου ή του νοσοκομείου.

Η τηλεϊατρική δίνει τη δυνατότητα για συνεχή και άμεση επικοινωνία μεταξύ ασθενούς και γιατρού, χωρίς να απαιτείται φυσική παρουσία. Ο ασθενής μπορεί να αναφέρει συμπτώματα, να λαμβάνει οδηγίες, να ρυθμίζεται η φαρμακευτική του αγωγή και να αξιολογείται η πορεία της υγείας του εξ αποστάσεως. Αυτό δεν προσφέρει μόνο ευκολία· συμβάλλει ουσιαστικά στην έγκαιρη αντιμετώπιση επιδεινώσεων, στη βελτίωση της συμμόρφωσης στη θεραπεία και στη μείωση των περιττών επισκέψεων ή νοσηλειών.

Παράλληλα, οι wearable συσκευές —όπως τα έξυπνα ρολόγια και οι αισθητήρες καρδιακού ρυθμού— επιτρέπουν τη συνεχή καταγραφή ζωτικών δεδομένων, όπως ο καρδιακός ρυθμός, η φυσική δραστηριότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η αρτηριακή πίεση ή ο κορεσμός οξυγόνου. Τα δεδομένα αυτά μπορούν να μεταφέρονται σε πραγματικό χρόνο στον γιατρό, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη και διαρκή εικόνα της κατάστασης του ασθενούς. Έτσι, μπορούν να εντοπιστούν έγκαιρα αρρυθμίες ή άλλες ανησυχητικές μεταβολές πριν εξελιχθούν σε σοβαρά επεισόδια.

Καθοριστικός είναι πλέον και ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Μέσα από την ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων —από ηλεκτροκαρδιογραφήματα, απεικονιστικές εξετάσεις, βιοδείκτες και πληροφορίες από wearable συσκευές— οι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης μπορούν να εντοπίσουν πρότυπα που δεν είναι πάντα εμφανή στον ανθρώπινο οφθαλμό. Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχνητή Νοημοσύνη συμβάλλει στον εντοπισμό ασθενών υψηλού κινδύνου και στην πρόβλεψη μελλοντικών καρδιαγγειακών επεισοδίων, όπως έμφραγμα ή καρδιακή ανεπάρκεια.

Επιπλέον, λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης της κλινικής απόφασης, βοηθώντας τον γιατρό στην ερμηνεία εξετάσεων και στη διαμόρφωση εξατομικευμένων θεραπευτικών στρατηγικών. Δεν αντικαθιστά τον ιατρό, αλλά ενισχύει την ακρίβεια και την ταχύτητα των αποφάσεών του».

-Περιστατικά αιφνίδιων καρδιαγγειακών θανάτων ακόμα και νέων ή αθλητών προκαλούν ερωτηματικά και ανησυχία. Τι γνωρίζουμε σήμερα για τις βασικές αιτίες που οδηγούν σε αιφνίδιο καρδιακό επεισόδιο; Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του γενετικού ελέγχου;

 «Ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος είναι η ξαφνική διακοπή της λειτουργίας της καρδιάς, συνήθως λόγω σοβαρών αρρυθμιών που δεν επιτρέπουν την παροχή αίματος στον εγκέφαλο και το σώμα. Συχνά συμβαίνει χωρίς προειδοποίηση, ακόμα και σε άτομα που φαίνονται υγιή, επειδή μπορεί να πάσχουν από «σιωπηλές» μυοκαρδιοπάθειες χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία έχει αναδείξει στο Υπουργείο Υγείας την ανάγκη για προληπτικό έλεγχο ενταγμένο στα Προγράμματα Πρόληψης για άτομα και οικογένειες με ιστορικό μυοκαρδιοπάθειας, έτσι ώστε να δράσουμε προληπτικά και όχι εκ των υστέρων. Ήδη με επιτυχία «τρέχουν» τα προγράμματα πρόληψης Υγείας από την Πολιτεία και το Υπουργείο Υγείας και είναι αναγκαίο να διευρυνθούν και για την αντιμετώπιση του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου.

Επομένως το πιο σημαντικό όπλο απέναντι στον αιφνίδιο καρδιακό θάνατο είναι η πρόληψη. Ο έλεγχος του οικογενειακού ιστορικού και ο τακτικός καρδιολογικός έλεγχος με απλές ή πιο εξειδικευμένες εξετάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε έγκαιρη διάγνωση και προστασία, όχι μόνο στους αθλητές αλλά ευρύτερα στους πολίτες. Τέλος, καθοριστικό ρόλο παίζει και η άμεση αντιμετώπιση. Η γνώση καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) μπορεί να σώσει ζωές, καθώς τα πρώτα λεπτά μετά από καρδιακή ανακοπή είναι κρίσιμα. Η ΚΑΡΠΑ λειτουργεί ως «γέφυρα» μέχρι να φτάσει η ιατρική βοήθεια, αυξάνοντας σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης του ατόμου που έχει υποστεί καρδιακή ανακοπή».

-Τα συμπτώματα του εμφράγματος μπορεί να είναι συγκεχυμένα ή να συγχέονται με άλλα προβλήματα υγείας. Ποια είναι τα βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζει το κοινό για να ξεχωρίζει τα συμπτώματα ενός εμφράγματος από άλλα περιστατικά, και πότε είναι αναγκαίο να ζητείται άμεσα ιατρική βοήθεια;

Όταν μιλάμε για έμφραγμα, το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό των περισσότερων είναι ο πόνος στο στήθος. Αυτό είναι το κύριο σύμπτωμα. Όμως, υπάρχουν και άλλα, λιγότερο προφανή «σήματα κινδύνου» που στέλνει το σώμα μας, αλλά δυστυχώς συχνά αγνοούνται. Πιο αναλυτικά:

    Το πρώτο και πιο συνηθισμένο είναι πόνος ή ενοχλήσεις στο στήθος. Δεν είναι απαραίτητο να είναι έντονος ο πόνος – μοιάζει με αίσθηση πίεσης, βάρους ή καούρας στο κέντρο του στήθους.

     Δύσπνοια και γενικότερα δυσκολία στην αναπνοή. Αισθάνεστε ότι δεν σας φτάνει ο αέρας, ακόμα και χωρίς σωματική προσπάθεια. Το σύμπτωμα μπορεί να εμφανιστεί με ή χωρίς πόνο στο στήθος.

     Έντονη εφίδρωση χωρίς λόγο. Ξαφνικά ιδρώνετε πολύ, σαν να τρέχετε, ενώ κάθεστε.

     Ο πόνος δεν περιορίζεται πάντα μόνο στο στήθος. Μπορεί να εκτείνεται σε άλλα μέρη του σώματος, όπως το αριστερό χέρι, ο ώμος, ο λαιμός, η πλάτη και το σαγόνι.

    Ναυτία ή έντονη ζάλη. Μπορεί να νιώθετε ανακατωσούρα, να έχετε τάση για εμετό ή λιποθυμία.

    Ξαφνική κόπωση. Μια αδυναμία που δεν εξηγείται και είναι τόσο έντονη που δυσκολεύεστε να κάνετε και τα πιο απλά πράγματα.

Το σημαντικό επομένως είναι να αναγνωρίσει κανείς τα συμπτώματα και να καλέσει άμεσα ή ο ίδιος ή κάποιος οικείος του τις Πρώτες Βοήθειες, καθώς το έμφραγμα επείγει να αντιμετωπιστεί.»

-Σε ό,τι αφορά τις δράσεις και πρωτοβουλίες της ΕΚΕ για την πρόληψη και αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων, θα θέλατε να μας αναπτύξετε αναλυτικότερα την πρότασή σας για τη δημιουργία κέντρων αποκατάστασης καρδιοπαθών. Μιλήστε μας επίσης και για τη σημασία των προγραμμάτων τηλεϊατρικής και παροχής θρομβόλυσης για την αντιμετώπιση καρδιολογικών επειγόντων περιστατικών σε απομακρυσμένες περιοχές και νησιά.

 «Η Καρδιακή Αποκατάσταση είναι μια πολυπαραγοντική και ολοκληρωμένη παρέμβαση, η οποία σκοπεύει αφενός στην αποθεραπεία των ασθενών μετά από κάποιο οξύ καρδιακό επεισόδιο και αφετέρου στη δευτερογενή πρόληψη των ασθενών με χρόνια καρδιαγγειακά νοσήματα και την αποφυγή νέων καρδιαγγειακών συμβάντων. Η Καρδιακή Αποκατάσταση προτείνουμε να γίνεται σε ειδικά κέντρα, τα οποία θα επανδρώνονται από εξειδικευμένους Καρδιολόγους στο αντικείμενο της αποκατάστασης καθώς και άλλους επαρκώς εκπαιδευμένους Επαγγελματίες Υγείας. Οι στόχοι της Καρδιακής Αποκατάστασης συνοψίζονται στην επίτευξη κλινικής σταθεροποίησης των ασθενών, στη ρύθμιση των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, στη σταδιακή αποκατάσταση και βελτίωση της φυσικής δραστηριότητας των ασθενών, στον περιορισμό των φυσιολογικών και ψυχολογικών επιπτώσεων της καρδιαγγειακής νόσου καθώς και στη μείωση του κινδύνου προσβολής των ασθενών από μελλοντικά καρδιαγγειακά συμβάντα.

Πολλαπλές ερευνητικές μελέτες αποδεικνύουν ότι η εφαρμογή της Καρδιακής Αποκατάστασης σε όλο το φάσμα των καρδιαγγειακών νοσημάτων οδηγεί στη μείωση της θνησιμότητας και των επανεισαγωγών στο νοσοκομείο, βελτιώνει την ικανότητα για άσκηση και την ποιότητα ζωής των ασθενών και αποφορτίζει οικονομικά τα συστήματα υγείας. Σε ό,τι αφορά τη θρομβόλυση, η έγκαιρη αντιμετώπιση σε εμφράγματα μπορεί να σώσει ζωές και να μειώσει σοβαρές αναπηρίες, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές που δεν έχουν κοντά αιμοδυναμικό κέντρο. Η εφαρμογή απαιτεί εκπαίδευση ιατρικού προσωπικού, τηλεϊατρική υποστήριξη από εξειδικευμένα κέντρα και σαφή πρωτόκολλα διακομιδής. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να αποφευχθούν μόνιμες αναπηρίες και απώλειες ανθρώπινων ζωών. Η πρόταση μας έχει κατατεθεί και αυτή την στιγμή που μιλάμε αξιολογείται από τις υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας, ενώ έχουμε ενημερώσει αναλυτικά και τον Υπουργό Υγείας.»

-Ποιες άλλες πολιτικές υγείας πρέπει, κατά τη γνώμη σας, να εφαρμοστούν στη χώρα μας για  τη βελτίωση της πρόληψης, της ανίχνευσης και της θεραπείας των καρδιαγγειακών παθήσεων;

 «Αναμφισβήτητα απαιτούνται οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, εκπαίδευση του πληθυσμού, αντικαπνιστικές πολιτικές, προώθηση της υγιεινής διατροφής και της άσκησης, καθώς και με ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών σε υπηρεσίες πρόληψης.

Εκεί που οφείλουμε να δώσουμε προσοχή είναι στις μικρές ηλικίες, σε παιδιά και μαθητές. Έχουμε προτείνει στο Υπουργείο Παιδείας να ενσωματωθεί -στο κύριο πρόγραμμα εκπαίδευσης- σχολικό μάθημα που να ενσωματώνει συνολικά την ενημέρωση των μαθητών για την Καρδιαγγειακή Υγεία και τους παράγοντες κινδύνου καρδιαγγειακών νόσων, μιας και τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι η πρώτη αιτία θανάτου στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο.

Γενικότερα μιλώντας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόσφατα εξέδωσε κοινοτική οδηγία για εφαρμογή συνολικού σχεδίου αντιμετώπισης των καρδιαγγειακών νόσων σε κάθε χώρα – και στην Ελλάδα φυσικά. Εμείς ως ΕΚΕ θα αποτελέσουμε σύμμαχο της Πολιτείας και του Υπουργείου Υγείας, ώστε να δημιουργηθεί ένας οδικός χάρτης πρόληψης και αντιμετώπισης των καρδιαγγειακών νόσων στην χώρα μας.

Μάλιστα για τις προτάσεις μας ενημερώσαμε πρόσφατα και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το μείζον αυτό ζήτημα».