2.892 καταφύγια στην Ελλάδα για 1,9 εκατ. κόσμου
Καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται και ενισχύονται οι ανησυχίες για πιθανή επέκταση της αστάθειας στην ανατολική Μεσόγειο, επανέρχεται στο προσκήνιο το ζήτημα της πολιτικής προστασίας και της ετοιμότητας των κρατών σε περίπτωση γενικευμένης σύρραξης.
Στο πλαίσιο αυτό, αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για τα καταφύγια που υπάρχουν στη χώρα μας, πολλά από τα οποία δημιουργήθηκαν πριν από σχεδόν έναν αιώνα. Ήδη από το 1936, ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς, προβλέποντας τη διεθνή ένταση που θα οδηγούσε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε θεσπίσει την υποχρεωτική κατασκευή χώρων ασφαλείας και καταφυγίων σε κάθε νέο κτήριο με περισσότερους από δύο ορόφους. Η απόφαση αυτή οδήγησε στη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου προστασίας, με περίπου 12.000 καταφύγια
να κατασκευάζονται στην Αθήνα. Από αυτά, περίπου 5.500 βρίσκονται σε ιδιωτική ιδιοκτησία, κυρίως κάτω από πολυκατοικίες, κατοικίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Παρότι το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο καταργήθηκε το 1956, πολλοί από αυτούς τους χώρους εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι σήμερα, κρυμμένοι κάτω από κεντρικούς δρόμους και λόφους της πρωτεύουσας.
Το ερώτημα που τίθεται είναι πόσα από αυτά τα καταφύγια παραμένουν ενεργά. Σε απάντηση σχετικής ερώτησης στη Βουλή, τον Νοέμβριο του 2025, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος παρουσίασε τα επίσημα στοιχεία για την κατάσταση των καταφυγίων στη χώρα.
Πάνω από 280 σημεία στη Θεσσαλονίκη
Σύμφωνα με τον χάρτη της πλατφόρμας mySafetyPlan της Πολιτικής Προστασίας, σημαντικός αριθμός σημείων συγκέντρωσης έχει οριστεί και στη Θεσσαλονίκη. Στο πολεοδομικό συγκρότημα εμφανίζονται 215 σημεία συγκέντρωσης, ενώ στον ευρύτερο νομό Θεσσαλονίκης καταγράφονται επιπλέον 25 σημεία προς τα δυτικά και 41 προς τα ανατολικά της πόλης. Τα σημεία αυτά έχουν υποδειχθεί από τους δήμους και αφορούν κυρίως ανοιχτούς χώρους –όπως πλατείες, πάρκα, γήπεδα και σχολικές αυλές– όπου μπορεί να συγκεντρωθεί ο πληθυσμός σε περίπτωση ανάγκης, φυσικής καταστροφής ή άλλου μεγάλου συμβάντος.
Σχεδόν 3.000 καταφύγια στην Ελλάδα για την προστασία άμαχου πληθυσμού αν απαιτηθεί
Σύμφωνα με τα στοιχεία που κατατέθηκαν, «κατά την τρέχουσα χρονική περίοδο, σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες της Ελλάδας έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια 2.892 χώροι, συνολικής χωρητικότητας 1.981.514 ατόμων, με δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας έως και κατά 30%».
Η ευθύνη για τη λειτουργικότητα των χώρων αυτών κατανέμεται μεταξύ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των ιδιωτών. Οι δήμοι και οι περιφέρειες είναι αρμόδιοι για τη συντήρηση των δημόσιων καταφυγίων, ενώ οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών εγκαταστάσεων οφείλουν να διασφαλίζουν ότι οι χώροι μπορούν να τεθούν σε επιχειρησιακή λειτουργία μέσα σε διάστημα 24 ωρών, εφόσον απαιτηθεί.
Ωστόσο, αρκετά από τα ιστορικά καταφύγια της Αθήνας δεν χρησιμοποιούνται πλέον για τον αρχικό τους σκοπό. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αλλάξει χρήση, ενώ άλλα παραμένουν κλειστά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το καταφύγιο κάτω από το Μέγαρο της Βουλής των Ελλήνων, το οποίο από το 2000 έχει μετατραπεί σε υπόγειο χώρο στάθμευσης πέντε επιπέδων.
Η απάντηση στον Βελόπουλο
Ειδικότερα, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος διαβίβασε στη Βουλή στοιχεία για τους χώρους που έχουν χαρακτηριστεί καταφύγια για την εξασφάλιση της προστασίας του άμαχου πληθυσμού, σε απάντηση ερώτησης που του είχε απευθύνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος.
Ο κ. Βελόπουλος είχε απευθύνει την ερώτησή του στους υπουργούς Προστασίας του Πολίτη και Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας και τον υπουργό Εθνικής Άμυνας, ενώ είχε ζητήσει να ενημερωθεί ποια είναι η υφιστάμενη κατάσταση των καταφυγίων κι αν υπάρχει επικαιροποιημένο μητρώο με την τοποθεσία, τη χωρητικότητα και την ετοιμότητά τους. Επίσης αν έχουν πραγματοποιηθεί έλεγχοι και συντηρήσεις τα τελευταία χρόνια, ποια είναι τα αποτελέσματά τους και ποιος είναι ο σχεδιασμός της Πολιτείας για την αναβάθμιση ή δημιουργία νέων καταφυγίων.
«Κατά την τρέχουσα χρονική περίοδο, στο σύνολο των Περιφερειακών Ενοτήτων της χώρας, έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια 2.892 χώροι, συνολικής χωρητικότητας 1.981.514 ατόμων (με δυνατότητα αύξησης αυτής κατά 30%)», αναφέρει ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη, ο πρώτος που μέχρι στιγμής έχει απαντήσει στον πρόεδρο της Ελληνικής Λύσης.
«Η προστασία του άμαχου πληθυσμού σε συνθήκες κρίσεων, είτε πρόκειται για φυσικές καταστροφές είτε για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης λόγω γεωπολιτικών ή στρατιωτικών εξελίξεων, αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση του κράτους», ανέφερε ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης και σημείωνε ότι «η ανάγκη για ενίσχυση της Πολιτικής Άμυνας καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική ενόψει των σύγχρονων κινδύνων: φυσικών καταστροφών υψηλής έντασης, κλιματικής κρίσης, βιολογικών και τεχνολογικών απειλών αλλά και ενδεχόμενων γεωπολιτικών εντάσεων που δύνανται να επηρεάσουν άμεσα την ασφάλεια των πολιτών». Ανέφερε επίσης ότι η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, έχει δεσμευθεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των πολιτικών δομών και την ικανότητα συντονισμού μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών φορέων.
Στην απάντησή του, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος αναφέρει ότι η Υπηρεσία Παλλαϊκής Άμυνας – Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης (Π.ΑΜ. – Π.Σ.Ε.Α.), στο πλαίσιο της αποστολής της, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.δ/τος 17/1974 (Φ.Ε.Κ. Α’ – 236) και του π.δ/τος 1097/1981 (Φ.Ε.Κ. Α’ – 266), είναι αρμόδια για την Πολιτική Κινητοποίηση αρμοδιότητας του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και την Πολιτική Άμυνα της χώρας και υπό αυτό το πρίσμα, μεριμνά για την εξασφάλιση της προστασίας του άμαχου πληθυσμού -από εχθρικές προσβολές στον πόλεμο- σε καταφύγια και κατάλληλους προς τούτο χώρους, οι οποίοι διατίθενται εκ μέρους των περιφερειών της χώρας. Ο κ. Λαμπρόπουλος επισημαίνει ότι με σχετική απόφαση του οικείου Περιφερειάρχη, σε έκαστη περιφερειακή ενότητα (π.ε.) του τομέα ευθύνης του, συγκροτούνται Επιτροπές, τριετούς θητείας, με αντικείμενο την εξεύρεση και την επισήμανση νέων χώρων, κατάλληλων να αξιοποιηθούν ως καταφύγια, και οι συγκεντρωτικές καταστάσεις των χώρων καταφυγίων, όπως αυτές διαμορφώνονται από τις αρμόδιες Επιτροπές, αποστέλλονται στην Υπηρεσία Π.ΑΜ. – Π.Σ.Ε.Α. Ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη υπογραμμίζει παράλληλα ότι υπεύθυνοι για τη συντήρηση των υπαρχόντων δημόσιων χώρων που έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια είναι οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενώ, αντίστοιχα, για τη συντήρηση των ιδιωτικών χώρων, που δύνανται να αξιοποιηθούν και για έτερους λόγους -πλην κατοικίας- με την προϋπόθεση ότι, εφόσον απαιτηθεί, εξασφαλίζεται εντός 24ωρου η προετοιμασία και η επιχειρησιακή τους χρήση για τη φιλοξενία άμαχου πληθυσμού, είναι οι ιδιοκτήτες αυτών.
