Σι προς Τραμπ: Η προειδοποίηση για πόλεμο Κίνας με ΗΠΑ – Τι είναι η παγίδα του Θουκυδίδη

Η θεωρία του Γκράχαμ Άλισον για τον κίνδυνο πολέμου όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί την κυρίαρχη

Με μια ιστορική και γεωπολιτική αναφορά υψηλού συμβολισμού, ο Πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ έφερε ξανά στο προσκήνιο τη λεγόμενη «παγίδα του Θουκυδίδη», κατά τη σημερινή συνάντησή του με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο. Οι δηλώσεις του Σι, σε μια περίοδο έντονου ανταγωνισμού ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη, επανέφεραν τη συζήτηση γύρω από το εάν η άνοδος της Κίνας μπορεί να οδηγήσει σε αναπόφευκτη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

 «Μπορούν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες να ξεπεράσουν την παγίδα του Θουκυδίδη και να δημιουργήσουν ένα νέο πρότυπο σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων;» διερωτήθηκε ο Σι Τζινπίνγκ πριν από την έναρξη των συνομιλιών με τον Τραμπ, θέτοντας παράλληλα το ερώτημα εάν οι δύο χώρες μπορούν να αντιμετωπίσουν από κοινού τις παγκόσμιες προκλήσεις και να προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα στον κόσμο.

Η αναφορά μόνο τυχαία δεν ήταν. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» αποτελεί τα τελευταία χρόνια έναν από τους πιο συζητημένους όρους στη διεθνή πολιτική και χρησιμοποιείται κυρίως για να περιγράψει τις ολοένα πιο ανταγωνιστικές σχέσεις ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.

Ο όρος καθιερώθηκε από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκράχαμ Τ. Άλισον, καθηγητή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, ο οποίος επιχείρησε να εξηγήσει τη δυναμική που αναπτύσσεται όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια κυρίαρχη υπερδύναμη. Η θεωρία βασίζεται σε ένα διάσημο απόσπασμα του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Θουκυδίδη από το έργο «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου»: «Η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που προκάλεσε στη Σπάρτη έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο».

Ο Άλισον χρησιμοποίησε τη σύγκρουση Αθήνας – Σπάρτης ως ιστορικό παράδειγμα για να υποστηρίξει ότι, όταν μια νέα δύναμη αναπτύσσεται ταχύτατα και αμφισβητεί την πρωτοκαθεδρία μιας ήδη κυρίαρχης, οι πιθανότητες πολέμου αυξάνονται δραματικά. Στο βιβλίο του «Destined for War», που κυκλοφόρησε το 2017, υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα βρίσκονται σε τροχιά επικίνδυνης αντιπαράθεσης, χωρίς ωστόσο να θεωρεί ότι μια σύγκρουση είναι αναπόφευκτη.

Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Belfer Center του Χάρβαρντ υπό την καθοδήγηση του Άλισον, σε 12 από τις 16 ιστορικές περιπτώσεις όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε μια κυρίαρχη, το αποτέλεσμα ήταν πόλεμος. Παρ’ όλα αυτά, η θεωρία έχει δεχθεί έντονη κριτική από πολλούς αναλυτές και ιστορικούς, οι οποίοι θεωρούν ότι οι σύγχρονες διεθνείς σχέσεις δεν μπορούν να ερμηνευθούν αποκλειστικά μέσα από ιστορικές αναλογίες.

Ανεξάρτητα από την εγκυρότητα της θεωρίας του Άλισον, η χρήση του συγκεκριμένου όρου από τον Σι Τζινπίνγκ στη σημερινή, κρίσιμη συνάντηση, την οποία παρακολουθεί όλος ο πλανήτης, στέλνει ένα σαφές πολιτικό μήνυμα: ότι η Κίνα επιθυμεί να παρουσιάσει την αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ όχι ως… μονόδρομο, αλλά ως ιστορική δοκιμασία που μπορεί να αποφευχθεί μέσω της διπλωματίας και της συνεννόησης.

 «Η συνεργασία ωφελεί και τα δυο μέρη, ενώ η σύγκρουση βλάπτει και τα δύο. Θα οφείλαμε να είμαστε εταίροι, όχι αντίπαλοι, πρέπει να βοηθήσουμε η μια χώρα την άλλη για να τα καταφέρουμε, να ευημερήσουμε μαζί, χαράσσοντας έτσι νέο δρόμο, της κατανόησης ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις σε αυτή τη νέα εποχή», τόνισε εξάλλου ο Κινέζος πρόεδρος λίγο μετά την άφιξη του Αμερικανού ομολόγου του.

Η «σκιά» του πολέμου

Ο Σι Τζινπίνγκ προειδοποίησε σήμερα τον Ντόναλντ Τραμπ πως οι δυο χώρες τους θα μπορούσαν να εμπλακούν σε «σύγκρουση» αν η Ουάσιγκτον διαχειριστεί με λαθεμένο τρόπο το ζήτημα της Ταϊβάν, μετέδωσε η κρατική τηλεόραση.

 «Το ζήτημα της Ταϊβάν είναι το σημαντικότερο στις σινοαμερικανικές σχέσεις. Αν ο χειρισμός του είναι καλός, οι σχέσεις των δυο χωρών» θα παραμείνουν «συνολικά σταθερές». Όμως «αν ο χειρισμός του είναι κακός, οι δυο χώρες θα αντιπαρατεθούν», θα μπορούσαν ως και να «εμπλακούν σε σύγκρουση», είπε ο κ. Σι, χρησιμοποιώντας λέξη στη μανδαρινική γλώσσα που πάντως δεν σημαίνει απαραιτήτως ένοπλη σύρραξη.

Η είδηση για την προειδοποίηση του Κινέζου προέδρου έγινε γνωστή αφού ολοκληρώθηκε η συζήτηση που είχαν κεκλεισμένων των θυρών οι δύο ηγέτες στο Μεγάλο Παλάτι του Λαού, η οποία κράτησε συνολικά περίπου δυο ώρες.

Μετά τη δίωρη συνάντηση, ο Τραμπ και ο Σι επισκέφθηκαν τον ιστορικό Ναό του Ουρανού, έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς και ιστορικούς χώρους της κινεζικής πρωτεύουσας. Οι δύο ηγέτες έφτασαν εκεί λίγο μετά τη 1 το μεσημέρι τοπική ώρα, με τον Τραμπ να δηλώνει μπροστά στις κάμερες ότι «η Κίνα είναι πανέμορφη». Το συγκρότημα, που χρονολογείται από τη δυναστεία των Μινγκ τον 15ο αιώνα και παρέμενε κλειστό για το κοινό από την Τρίτη ενόψει της επίσκεψης του Αμερικανού προέδρου, έχει ιδιαίτερο συμβολισμό στις σχέσεις Πεκίνου και Ουάσιγκτον, καθώς εκεί είχε βρεθεί μυστικά το 1971 ο Αμερικανός διπλωμάτης Χένρι Κίσινγκερ, σε μια ιστορική αποστολή που άνοιξε τον δρόμο για την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.